[سیاستمداران] در پکن که واقعیت‌های موجود را بدون دخالت دادن احساسات و هیجان می‌بینند، از حمله آمریکا به ونزوئلا «عمیقا شوکه شده» و از ایالات متحده خواسته‌اند رئیس‌جمهوری نیکولاس مادورو و همسرش را فورا آزاد کند.

از زمانی که شی جین‌پینگ، رهبر چین، در جریان یک سفر رسمی دولتی، از مادورو با تشریفات کامل استقبال کرد و حمایتش را از «تلاش‌های او برای پاسداری از حاکمیت ملی… و همچنین از هدف عادلانه ونزوئلا در مخالفت با مداخله خارجی» اعلام کرد، تنها دو سال می‌گذرد.

از زمانی هم که مادورو در کاخ ریاست‌جمهوری میرافلورس، میزبان فرستاده ویژه رئیس‌جمهوری شی بود تا درباره بیش از ۶۰۰ توافق‌نامه‌ای گفتگو کنند که دو کشور را در حوزه‌های انرژی، زیرساخت، امور مالی و همکاری سیاسی به یکدیگر پیوند داده‌اند، تنها دو روز از گذشته است. اگر هدف این بود که سفر چیائو شیاوچی، چهره‌ بانفوذی که به‌عنوان سفیر چین در برزیل و مکزیک خدمت کرده است، مانع از اقدام آمریکا شود، این امر ناکام ماند. در نگاه نخست، به نظر می‌رسد سقوط مادورو برای چین یک ضربه و ناکامی خالص در عرصه‌ سیاسی، دیپلماتیک و راهبردی باشد.

ممکن است موضوع ظریف‌تر از این باشد. هرچند چین به رویدادهای بین‌المللی پیچیده به‌سرعت واکنش نشان نمی‌دهد، چهار پرسش وجود دارد که در هفته جاری، ذهن رهبران آن را به خود مشغول خواهد کرد و همه آن‌ها هم بد به نظر نمی‌رسند.

نخستین پرسش که همواره در صدر قرار دارد، اما هرگز به زبان آورده نمی‌شود، پرسش نظامی است. درباره تاکتیک‌ها و مهارت‌های اطلاعاتی که به نیروهای آمریکا امکان داد پدافند هوایی ونزوئلا را سرکوب، برق کاراکاس را قطع و عملیات دستگیری دقیق را اجرا کنند، عملیاتی که به صورت زنده برای دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، در اقامتگاه مارالاگو او در فلوریدا نمایش داده شد، بررسی موشکافانه‌ای انجام خواهد شد.

در این‌ خصوص، نگرانی چندانی برای چین وجود ندارد، زیرا سامانه‌های دفاعی ونزوئلا چنان آشفته بودند که مادورو اخیرا از شی سامانه‌های راداری جدید درخواست کرده بود و از متحد دیگرش، ولادیمیر پوتین، کمک خواسته بود تا موتور هواپیماهای جنگی روسی «سوخو اس‌یو۲۰ ام‌کا۲» (Sukhoi-SU20 MK2) را، که گفته می‌شد فقط پنج فروند از آن‌ها عملیاتی‌اند، تعمیر کند و همچنین از ایران درخواست موشک، پهپاد و [سامانه‌های] اخلال‌گر جی‌پی‌اس کرده بود.

این تفاوت با زرادخانه مدرن چین کاملا آشکار است و دفتر سیاسی حزب کمونیست را در رقابت برای پیشی گرفتن از فناوری‌های جنگی آمریکا مصمم‌تر خواهد کرد. بررسی این حمله همچنین به برنامه‌ریزی سناریو ارتش آزادی‌بخش خلق برای یک «حمله قطع سر» علیه رهبران تایوان کمک خواهد کرد.

پرسش دوم برای چین، توافق انرژی‌ با ونزوئلا است که بر اساس آن، رژیم مادورو وام‌ها را با ارسال محموله‌های نفت با تخفیف، بازپرداخت می‌کرد. آمارهای رسمی نشان می‌داد مقصد ۷۰۰ هزار از ۱.۲ میلیون بشکه نفت روزانه [ونزوئلا] چین بود که «پتروئوس د ونزوئلا» (PDVSA)، شرکت دولتی نفت ونزوئلا، صادر می‌کرد.

[در آن مقطع] چانه‌زنی‌های سختی انجام شد، زیرا نفت خام ونزوئلا «سنگین» است و پالایشگاه‌های چین ممکن بود برای تولید سوخت با قیمت رقابتی، دچار مشکل شوند. این یک مبادله کلاسیک دولت با دولت بود که به دلایل سیاسی انجام شد، نه اقتصادی. به نظر می‌رسد چینی‌ها پس از اعلام اطمینان اولیه رئیس‌جمهوری ترامپ مبنی بر اینکه جریان نفت همچنان ادامه خواهد داشت، آرام شده باشند، اما او نگفت این نفت با چه قیمتی عرضه خواهد شد. در مجموع، این وضعیت، اهرم فشار را در اختیار رئیس‌جمهوری ایالات متحده قرار می‌دهد.

پرسش سوم این است که حمله به ونزوئلا، آمریکا و چین را در چه موقعیتی در جهان قرار می‌دهد. در اینجا، هیچ تردیدی وجود ندارد که پکن خوشحال است [یعنی در موقعیتی قرار گرفته که به‌طور غیرمستقیم به نفعش تمام شده و به این کشور امکان موضع‌گیری اخلاقی و حقوقی می‌دهد]. سخنگوی آن از آمریکا خواست «از سرنگونی دولت ونزوئلا دست بردارد» و افزود اقدام این کشور «نقض آشکار حقوق بین‌الملل، هنجارهای بنیادین روابط بین‌الملل و اهداف و اصول منشور سازمان ملل» است.

این‌ها همان مضامینی بودند که چین از زمانی که مادورو و شی در جریان شرکت در رژه پیروزی‌ که پوتین نهم مه سال گذشته در مسکو برای بزرگداشت هشتادمین سالگرد پایان جنگ جهانی دوم برگزار کرد، [گفتمان آن را] بی‌هیچ شرم و ملاحظه‌ای پیش بردند.

با این حال، مادورو سوم سپتامبر به رژه خود شی نرسید و در عوض، رئیس مجلس ملی را فرستاد. آن هم در حالی که نیروهای آمریکا داشتند در دریای کارائیب جمع می‌شدند، اما دولت او، روایت «ضد فاشیستی» پذیرفته‌شده از سوی چین، روسیه و کره شمالی را تایید کرد.

شی از بازگرداندن «تاریخ و ارزش‌های اصیل» نظام سازمان ملل سخن می‌گوید و کشورهایی نگران در جنوب جهانی را با موفقیت، گرد این هدف بسیج می‌کند.

و اگرچه مادورو ممکن است دیگر شخصا پشت تریبون مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک ظاهر نشود، اسارت او در فاصله‌ای نه‌چندان دور، یک سلاح کلامی [ابزار لفظی یا اصطلاحا یک ابزار تبلیغاتی و استدلالی] در اختیار مخالفان ایالات متحده قرار می‌دهد، هرچند دولت ترامپ اهمیتی به این موضوع نمی‌دهد.

پرسش چهارم برای چین این است که این تحولات برای جاه‌طلبی شی در زمینه الحاق [و یکپارچه‌سازی] دوباره کشورش با تایوان چه معنایی دارد. رهبر چین محتاط ‌تر از آن است که این دو را آشکارا به هم پیوند دهد، اما با رمزگشایی از بیانیه وزارت خارجه او که گفت «چین استفاده آشکار آمریکا از زور علیه یک کشور دارای حاکمیت و اقدام علیه رئیس‌جمهوری آن را به‌شدت محکوم می‌کند»، می‌توان سرنخی را یافت.

البته چین تایوان را یک کشور دارای حاکمیت نمی‌داند، بلکه آن را استانی یاغی تلقی می‌کند. چین، لای چینگ‌ته، رئیس‌جمهوری تایوان، را نیز به‌عنوان رئیس دولت مشروع به رسمیت نمی‌شناسد، بلکه او را یک «خائن محکوم به شکست» می‌داند. بنابراین سابقه ونزوئلا قابل اعمال [بر شرایط تایوان] نیست.

از دیدگاه شی جین‌پینگ، هر اقدامی برای بازپس‌گیری تایوان از نظر حقوقی، صرفا یک موضوع داخلی خواهد بود و ارتباطی به خارجی‌ها ندارد. حمله‌ای برای بازپس گرفتن آن می‌تواند با نظمی جهانی که در آن، آمریکا بر نیمکره غربی مسلط است و چین بر شرق، سازگار شود از نظر سیاسی، رئیس‌جمهوری ترامپ همین حالا این کار را آسان‌تر کرده است.

مایکل شریدان نویسنده کتاب «امپراتور سرخ: شی جین‌پینگ و چین جدید او» [انتشارات] (Hachette Books) و «دروازه چین»، کتاب تاریخ درباره هنگ‌کنگ است که با استقبال و تحسین روبرو شده است.