سهراب نیازی، ۴۰ ساله، ساکن آپارتمانی در طبقه نهم ساختمان یک مجتمع مسکونی در کابل، که پنج فرزند دارد و پیمانکار ساختمان است، هر روز صبح پیش از آنکه خانه را ترک کند، کاری دارد که در کابل چندان معمول نیست: او باید شیر نر ۱۳ ماههای را که با خانوادهاش زندگی میکند، در آغوش بگیرد.
سهراب این شیر را فرزند ششم خود میداند. او زمانی که این شیر یک ماهه بود، آن را از یک فروشنده در پاکستان خرید و به کابل آورد و نامش را «ماکس» گذاشت. سهراب میگوید ماکس اول «به اندازه یک گربه» بود، اما اکنون حدود ۱۰۰ کیلو وزن دارد و طول بدنش به ۱۹۰ سانتیمتر میرسد.
این شیر در پنج ماه نخست، در اتاق سهراب و روی تشک و مبلهای خانه زندگی میکرد، اما پس از آن، سهراب در حیاط خلوت آپارتمان، اتاقی آهنین با امکانات شستوشو و فضای بازی برای او ساخت.
سهراب نیازی به ایندیپندنت فارسی میگوید که از کودکی به نگهداری حیوانات علاقه داشت و زمانی هم سگ نگه میداشت. او حدود یک سال پیش دو توله شیر یک ماهه را که از یک مادر متولد شده بودند، از فروشندهای در پاکستان خرید و بابت آنها هفت هزار دلار پرداخت.
سهراب نیازی و شیر ۱۳ ماههاش-ارسالی به ایندیپندنت فارسی
او توضیح میدهد که یکی از شیرها از دوماهگی رفتار تهاجمی نشان میداد و به افراد حمله میکرد. به همین دلیل آن را فروخت. به گفته او، ماکس ۱۳ ماهه تاکنون به کسی حمله نکرده است.
خرید و فروش و تجارت شیر در پاکستان قانونی نیست و به همین دلیل، این دو توله شیر را قاچاقچیها از پاکستان وارد افغانستان کردند و به دست سهراب در کابل رساندند.
سهراب که نزدیک به ۲۰ سال است پیمانکار ساخت مجتمعهای مسکونی است و از بازیکنان باتجربه فوتبال نیز به شمار میرود، درباره هزینه خرید و نگهداری شیر بیدرنگ یادآور میشود که «وقتی پای علاقه و عشق وسط باشد، قیمت و هزینه مهم نیست».
شیرِ بیزیستگاه
حیات وحش افغانستان که طی بیش از چهار دهه جنگ آسیب جدی دید، شیر ندارد. ماکس ۱۳ ماهه نیز از نسل شیرهای آفریقایی است که در پاکستان متولد شده است.
در پاکستان، نگهداری شیر بهعنوان حیوان خانگی بهطور مطلق ممنوع نیست، اما پس از چند مورد حمله شیرهایی که افراد در خانه نگهداری میکردند، قوانینی سختگیرانه در این زمینه وضع شد. بر اساس مقرراتی که دولت پاکستان در سال ۲۰۲۵ اجرایی کرد، افرادی که شیر را بهعنوان حیوان خانگی نگهداری میکنند، باید مجوز بگیرند و شرایطی از جمله پرداخت هزینه، رعایت اندازه قفس، فراهم بودن امکانات پزشکی و فضای امن را هم رعایت کنند.
طبق این مقررات، نگهداری از شیر تنها با پرداخت ۵۰ هزار روپیه پاکستان (حدود ۱۸۰ دلار)، دریافت مجوز و صرفا خارج از محدوده شهرها امکانپذیر است. دولت پاکستان هشدار داده است که نگهداری شیر بدون مجوز میتواند تا هفت سال زندان در پی داشته باشد.
نماد قدرت و نمایش
نگهداری از شیر، پلنگ و ببر بهعنوان حیوان خانگی در پاکستان پیشینهای نسبتا طولانی دارد و عمدتا سیاستمداران، ملاک، ثروتمندان و چهرههای مشهور در شبکههای اجتماعی مروج آناند.
حزب مسلملیگ نواز که از سال ۱۹۹۰ در ساختار قدرت سیاسی پاکستان حضور دارد، ببر را بهعنوان نماد سیاسی خود انتخاب کرد و هواداران این حزب در گردهماییهای انتخاباتی، با آوردن ببر، شیر و پلنگ، وفاداری و حمایت خود را به نمایش میگذارند. این روند به ترویج نگهداری از حیوانات خطرناک بهعنوان حیوان خانگی در پاکستان دامن زده است.
ترکیبی از عکس حشمت خلیل کرزی همراه با شیرش در قندهار و عکسی از شیر او در باغ وحش کابل- KblMunicipality/X@
در افغانستان، از حشمت خلیل کرزی، پسرعموی حامد کرزی، رئیسجمهوری پیشین افغانستان، بهعنوان نخستین فردی یاد میشود که شیر را بهعنوان حیوان خانگی در خانه مجلل و ویلاییاش در قندهار نگهداری میکرد. او که شهروند آمریکا و مالک یک شرکت خصوصی امنیتی و فعال در حوزه خانهسازی بود، به دلیل نگهداری شیر در خانه، بین مردم قندهار به «شیر قندهار» شهرت داشت.
حشمت خلیل کرزی در ژوییه ۲۰۱۴، در حمله یک مهاجم انتحاری طالبان به خانهاش در قندهار کشته شد. خانوادهاش سپتامبر ۲۰۲۳ شیر او را به باغوحش کابل تحویل دادند.
عزیزگل ثاقب، رئیس باغ وحش کابل، به ایندیپندنت فارسی گفت خانواده کرزی از حضور این شیر ۱۰ ساله احساس خطر میکردند. او افزود که این شیر که «شیره» نام دارد، نر و از نسل شیر آفریقایی است و اکنون در کنار سه شیر دیگر در کابل زندگی میکند.
خلا قانونی در افغانستان
در قوانین اداره محیط زیست افغانستان، برای حیوان خانگی تعریف مشخصی وجود ندارد و در مقررات این اداره نیز به نگهداری شیر و دیگر گربهسانان بزرگ اشارهای نشده است. سهراب نیازی هم میگوید تاکنون هیچ تذکری از نهادهای دولتی دریافت نکرده است.
سهراب هر روز ویدیوهایی از بازی با ماکس در شبکههای اجتماعی منتشر میکند که هزاران بازدیدکننده دارند. در این تصاویر دیده میشود که او در دو ماه نخست، تولهشیر را با پستانک و شیر گاو تغذیه میکرد. سهراب میگوید دانش تخصصی دامپزشکی ندارد و آنچه را میداند، از تجربه دیگران در یوتیوب و اینترنت آموخته است.
سهراب تا یک هفته پیش، تصور میکرد ماکس ماده است و حتی فاطمهگل، دختر ۱۱ ساله او، شیر را «خواهر» صدا میزد، اما دامپزشکی که برای بررسی وضعیت جسمانی شیر به خانه آنها رفت، اعلام کرد که ماکس نر است. این خبر برای فاطمهگل ناخوشایند بود، اما سهراب میگوید جنسیت ماکس در جایگاهش در خانواده تغییری ایجاد نکرده است.
نگهداری از ماکس هزینه قابلتوجهی دارد. سهراب میگوید این شیر در یک شبانهروز سه تا پنج مرغ کامل میخورد که هزینه آن حدود ۷۰۰ افغانی (نزدیک به ۱۰ دلار) است. او تاکید میکند: «تا هر زمانی که این شیر زنده باشد و با ما بماند، همه نیازها و هزینههایش را تامین میکنم.»
«حضور شیر در خانه باعث آرامش ما است»
با وجود ترسی که از شیر بهعنوان حیوانی وحشی با غرایز شکارگری و قلمروطلبی وجود دارد، سهراب نیازی میگوید حضور ماکس در خانهشان باعث آرامش خانواده شده است. او میافزاید صبحها پیش از خروج از خانه و شبها هنگام بازگشت، شیر را در آغوش میگیرد. سهراب افزود: «وقتی بیرون از خانهام، فقط به ماکس فکر میکنم و سعی میکنم زودتر برگردم. او مثل یکی از فرزندان من است.»
سهراب میگوید در ۱۳ ماه گذشته فقط یک بار به مدت سه شب به سفر رفته و وقتی برگشته، ماکس نزدیک به یک ساعت در آغوش او لم داده و از او جدا نشده است. به باور او، این شیر تا حدی حرفهایش را درک میکند و با همه اعضای خانواده صمیمیت دارد.
ماکس ۱۲ دسامبر یک ساله شد و خانواده سهراب تولد او را با کیکی که عکس شیر روی آن چاپ شده بود جشن گرفتند. در یکی از ویدیوهای منتشرشده از این جشن، دیده میشود که شیر با فاطمهگل ۱۱ ساله رفتار تهاجمی دارد، اما پدرش او را در آغوش میگیرد و توضیح میدهد که این رفتار شیر ناشی از خستگی و اضطرابی پس از شنیدن صدای ترکیدن بادکنکها بوده است.
رفتار تهاجمی شیر ۱۳ ماهه با فاطمهگل ۱۱ ساله - ارسالی به ایندیپندنت فارسی
در قوانین بینالمللی مرتبط با حیاتوحش، شیر گونهای وحشی و حفاظتشده تعریف شده است و نگهداری از آن در خانه، در بسیاری از کشورها از جمله کشورهای عضو اتحادیه اروپا ممنوع است. کنوانسیون تجارت بینالمللی گونههای در معرض خطر (CITES) بر تجارت شیر آسیایی و آفریقایی محدودیتهای شدیدی اعمال کرده و بر حفاظت از این حیوان در زیستگاه طبیعیاش تاکید دارد.
شیر از نظر علمی شکارچی راس هرم غذایی با غرایز ژنتیکی شکارگری و قلمروطلبی است که با اسارت و نگهداری در خانه از بین نمیروند. با این حال، در افغانستان نه تعریف روشنی از وضعیت حقوقی شیر وجود دارد و نه نهادی بر حیواناتی که در خانهها نگهداری میشوند، نظارت میکند. در سالهای اخیر شماری از افراد با خرید غیرقانونی توله شیر از پاکستان، این حیوان را به خانههایشان در افغانستان آوردهاند و این پدیده در سایه خلا قانونی و نبود نظارت، همچنان ادامه دارد.
