طبق گزارش برخی رسانههای داخلی، سرانجام پس از تخریب تدریجی خانه تاریخی امینلشکر در محله عودلاجان تهران، روز سهشنبه دوم دیماه، ماشینهای تخریب شهرداری منطقه ۱۲ تهران به جان این خانه تاریخی قاجاری افتادند و آن را تخریب کردند.
شهرداری تهران در حالی به تخریب خانه امینلشکر اقدام کرد که این عمارت واجد ارزش تاریخی شناخته شده و در فهرست آثار ملی ایران ثبت شده بود. بر اساس ضوابط میراث فرهنگی هر گونه تخریب، تغییر کاربری و دخالت در بناهای ثبت ملی، تخلف محسوب میشود و مشمول مجازات است.
بر اساس گزارش پایگاه خبری میراثباشی، خانه تاریخی امینلشکر بدون اخذ مجوز از وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تخریب شده است، در حالی که شورای شهر تهران نیز مانند همیشه به وظیفه نظارتش بر عملکرد شهرداری برای ممانعت از چنین تخریبهایی عمل نکرده است.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
کمیته پیگیری حفاظت از خانههای تاریخی تهران با تاکید بر اینکه «این تخریب یک رخداد تصادفی نبود، بلکه یک اقدام غیرقانونی بود»، خواستار پاسخگویی رسمی شهرداری تهران، توضیح شفاف شورای شهر درباره چرایی این تخریب، ورود فوری نهادهای نظارتی و قضایی، و توقف هرگونه مداخله مخرب در بافتهای تاریخی پایتخت شد.
عمارت تاریخی امینلشکر در محله عودلاجان تهران طی سالهای اخیر در فرایند تخریب تدریجی قرار گرفت. در فروردین ماه ۱۴۰۳ برخی رسانهها از تخریب تاج این بنا در پی بیاعتنایی وزارت میراث فرهنگی و شهرداری تهران خبر دادند. در این گزارشها آمده بود که تاج آن با تزئینات آجرکاری و گچبری فروریخته و فرایند تخریب به بخشهای دیگر عمارت نیز سرایت کرده است.
کنشگران میراث فرهنگی از مدتها قبل درباره روند تخریب عمارت امینلشکر و اینکه آنجا به محل تجمع افراد بیخانمان و درگیر اعتیاد تبدیل شده است، هشدار داده بودند، اما شهرداری و میراث فرهنگی اقدامی برای مرمت، بازسازی و نگهداری آن انجام نداد.
پیشتر وحیدرضا شهاب موحد، پژوهشگر و کنشگر بافت تاریخی تهران، نیز گفته بود که شهرداری تهران هم با اینکه مالک سه دانگ این عمارت تاریخی است، برای جلوگیری از تخریب تدریجی آن اقدامی نکرد.
به گفته این پژوهشگر، اواخر دهه ۹۰ بود که شهرداری منطقه ۱۲ به تملک این بنا اقدام کرد. در همان زمان پس از پرداخت بخشی از پول، مالک و شهرداری درمورد پرداخت مبلغ دچار اختلاف شدند. از سوی دیگر، در همان زمان زمین و ملک با رشد قیمتهای انفجاری مواجه شد و مالک نیز درصدد برهم زدن معامله بود تا اینکه سه دانگ این ملک را یکی از سازندگان کوچه دولت خریداری کرد و سه دانگ دیگر هم به نام شهرداری شد، تا شهرداری سر فرصت مابقی پول را پرداخت کند و در نهایت سند شش دانگ این بنا به مالکیت شهرداری منطقه ۱۲ تهران درآید.
اما ماجرا در نهایت به شکل دیگری پیش رفت. تغییر مدیریتها در شهرداری و فوت مالک سبب شد که وضعیت این بنا نامشخص و چالشبرانگیز شود. درحال حاضر نیز روایتهای مختلفی مطرح است. از یک سو شهرداری منطقه ۱۲ مدعی است که مبلغ سه دانگ دیگر پرداخت شده و از سوی دیگر یکی از وراث از شهرداری شکایت کرده است.
مقایسه تصاویر این عمارت تاریخی از یک دهه پیش تاکنون، روند تخریب سریع آن را در سایه بیاعتنایی مسئولان وزارت میراث فرهنگی و شهرداری نشان میدهد. تصاویر حدود یک دهه قبل نیز آشکار میکند درها، ستونها و پنجرههای عمارت امینلشکر تا سال ۱۳۹۳ سالم بودهاند. این عمارت تاریخی درحالی تخریب شد که کمتر از یک ماه پیش مسئولان میراث فرهنگی وعده مرمت و احیای آن را داده بودند.
روزنامه جهان صنعت اوایل آذرماه در گزارشی درباره بافت تاریخی تهران، به نقل از علیرضا ایزدی، مدیر کل ثبت آثار و حفظ و احیای میراث معنوی و طبیعی، نوشت که موضوع خانه امینلشکر ــ که در تملک شهرداری قرار دارد ــ در وزارت میراث فرهنگی در حال پیگیری است. با این حال، این وزارتخانه قصد ندارد این موضوع را به مراجع قضایی ارجاع دهد و صرفا به طور «دقیق و با صراحت» به شهرداری اعلام کرده است که خانه امینلشکر باید به حالت اولیه خود بازگردانده شود و مرمت و بازسازی آن به شکل عینبهعین انجام گیرد و سپس کاربری مورد نظر به آن اختصاص داده شود.
در همین گزارش به نقل از علی طلوعی، مدیرکل اداره میراث فرهنگی تهران، نیز آمده است: «تا آنجایی که من میدانم مالک این بنا شهرداری است و باید با شهرداری رفتوبرگشتهایمان را انجام دهیم و درخصوص اینکه میفرمایید آنجا تخریبی صورت گرفته باید اجازه دهید تا بررسی کنم.»
حالا حدود یک ماه از این وعدهها گذشته و نهتنها پیگیری و هشدار میراث فرهنگی کارساز نبوده، که فرایند تخریب تدریجی به فروریختن یکباره در روز سهشنبه منتهی شد تا این عمارت تاریخی نیز مانند دیگر خانههای متعلق به حافظه تاریخی تهران به فراموشی سپرده شوند.
نکته قابل توجه اینکه پس از تخریب این عمارت، معاون میراث فرهنگی استان تهران به خبرگزاری ایسنا گفت که تازه متوجه تخریب خانه امینلشکر شده و بلافاصله پس از اطلاع مانع ادامه تخریب شدهاند. اما تصاویری که از این خانه پس از تخریب منتشر شده، نشان میدهد که احیای این خانه حالا دیگر تقریبا ناممکن است. محمد آیینی، شهردار منطقه ۱۲، نیز با فرار رو به جلو از «توقف فوری» عملیات تخریب خانه قاجاری خبر داد و مدعی شد که این موضوع در حال بررسی است و از طریق مراجع قضایی پیگیری میشود. او همچنین افزود که این بنا از طریق شرکت توسعه و تجهیز فضاهای فرهنگی در برنامه مرمت شهرداری قرار داشت و قرار بود بهزودی عملیات مرمت آن آغاز شود.
امینلشکر با نام کامل «میرزا قهرمان قمشهای اصفهانی امینلشکر» از وزیران و رجال دربار ناصرالدینشاه قاجار بود. او در سال ۱۲۹۲ این عمارت آجری مجلل را در ضلع شرقی میدان توپخانه ساخت.
بر اساس روایت عبدالله مستوفی در کتاب «شرح زندگانی من»، امینلشکر برای اینکه بتواند یکی از درهای عمارتش را در میدان توپخانه باز کند، مبلغی را به ناصرالدینشاه قاجار داد. پس از آنکه مجوز گشودن در نیز صادر شد، سردر عمارت را با گچبریهای تجملی تزئین کرد و بر شکوه میدان افزود.
عبدالله مستوفی درباره سرنوشت این عمارت نیز نوشته است که امینلشکر در نهایت به دلیل «ولخرجیهایش» مجبور شد آن خانه مجلل را بفروشد. پس از آن نیز این عمارت مدتی محل استقرار بانک شاهنشاهی بود و سپس بانک بازرگانی ایران در آن مستقر شد.
در «روزنامه خاطرات اعتمادالسلطنه» نیز درباره این عمارت آمده است: «خانه امینلشکر را امینالدوله از شاه خرید، ۱۵ هزار تومان، که یک جغه الماس هشت هزار تومانی داد و هفت هزار تومان نقد.»
محله عودلاجان در منطقه ۱۲ از محلههای قدیمی تهران است که به دلیل وجود بناها و عمارتهای تاریخی اهمیت ویژهای دارد، و با اینکه در دوران قاجار شاهنشین محلههای تهران بود، اکنون به یکی از محلههای آسیبدیده تهران تبدیل شده است. این محله که پیشینه آن به دوران صفویان بازمیگردد تا زمان پهلوی دوم بهرغم گسترش بازار حیات اجتماعیاش را حفظ کرد، اما پس از انقلاب سال ۵۷ به پاتوق افراد بیخانمان تبدیل شد.
