به گفته مقامهای آمریکا و خاورمیانه و بر اساس اسنادی که والاستریت ژورنال مشاهده کرده است، دولت ترامپ پیشنهاد کرده پنج میلیارد دلار در یک صندوق جدید سرمایهگذاری کند تا به کشورهای خاورمیانه برای بازسازی زیرساختهای انرژی که در جنگ ایران آسیب دیدهاند کمک کند و وابستگی آنها به تنگه هرمز برای انتقال نفت و گاز را کاهش دهد.
این اقدام بهطور ضمنی نشان میدهد که درگیری هفتماهه، بازار جهانی انرژی را بهشدت متلاطم کرده و خطوط لوله و پالایشگاههای منطقهای را تخریب کرده است؛ تاسیساتی که بازسازی آنها هزینه زیادی خواهد داشت.
بر اساس طرح ترامپ، آمریکا از هشت شریک خاورمیانهای خود میخواهد مبلغی مشابه اختصاص دهند: عربستان سعودی، امارات متحده عربی، قطر، بحرین، کویت، عمان، عراق و اردن. هدف، ایجاد یک صندوق سرمایهگذاری ۱۰ میلیارد دلاری است.
نام این طرح مشارکت برای اعتماد و بازسازی متحدان «Partnership for Allied Trust and Construction» یا به اختصار Pact خواهد بود.
مقامهای آمریکایی گفتوگوها درباره این صندوق در جریان است و ممکن است جزئیات این توافق تغییر کند. همچنین مشخص نیست چه زمانی و حتی آیا کشورهای دیگر به این طرح خواهند پیوست یا خیر.
برخی مقامهای خاورمیانهای گفتند این طرح ظاهرا تلاشی از سوی واشنگتن است تا اهمیت تنگه هرمز بهعنوان مسیر انتقال انرژی را کاهشیافته نشان دهد و در عین حال، اتحاد آمریکا و متحدانش در مقابله با ایران را به نمایش بگذارد. آنها افزودند ایجاد صندوقی برای بازسازی تاسیسات انرژی تخریبشده، بدون دستیابی به توافق صلح با تهران، میتواند زودهنگام باشد؛ زیرا جمهوری اسلامی ممکن است زیرساختهای جدید را نیز با پهپاد و موشک هدف قرار دهد.
بلال صعب، مدیر ارشد مؤسسه مشاورهای، گفت: «این راهبرد سراسر ریسک است.»
صعب افزود کشورهای حوزه خلیج فارس وابستگیهای متفاوتی به تنگه هرمز دارند. به گفته او، قدرتهای منطقهای مانند عربستان سعودی و امارات میتوانند از مسیرهای جایگزین استفاده کنند، اما کشورهای کوچکتر مانند کویت و قطر همچنان به این آبراه وابسته هستند.
بر اساس پیشنهاد آمریکا، مدیریت این صندوق بر عهده شرکت مالی توسعه آمریکا (Development Finance Corporation) خواهد بود؛ یک نهاد فدرال که با بخش خصوصی همکاری میکند تا از سیاستهای امنیت ملی آمریکا حمایت کند. برنامههای این نهاد در گذشته عمدتا پروژههای کشورهای در حال توسعه را هدف قرار دادهاند، نه کشورهای ثروتمند پادشاهی خلیج فارس.
تلاش دولت ترامپ جدیدترین اقدام برای کاهش پیامدهای جنگ ایران است. حملات موشکی و پهپادی ایران دهها پالایشگاه، میدان نفتی و پایانه صادرات گاز طبیعی را در سراسر منطقه هدف قرار داده و حتی در صورت بازگشایی کامل تنگه هرمز، فشار بر بازارهای جهانی نفت و گاز را برای مدتی طولانی ادامه خواهد داد.
حملات پهپادی همچنین در اوایل ماه جاری خط لوله انتقال نفت عربستان سعودی را که مسیر جایگزینی برای تنگه هرمز بود، از کار انداخت و عربستان را مجبور کرد نفت خام بیشتری را از طریق تنگه هرمز و با استفاده از ناوگان نفتکشهایی که از پیش با کمبود ظرفیت مواجه هستند، منتقل کند.
پیامدهای این وضعیت به سراسر جهان گسترش یافته است؛ زیرا سفرهای طولانیتر و رفتوبرگشتهای دریایی در اطراف هرمز، نفتکشها را برای مدت بیشتری درگیر میکند و نرخ اجاره روزانه نفتکشها را به رکوردهای جدید رسانده است.
مسیرهای تجاری دریای سرخ نیز از سوی حوثیهای مورد حمایت ایران تهدید میشوند. حوثیها مسئولیت حمله روز شنبه به یک مرکز ذخیره سوخت هواپیما در نزدیکی فرودگاه ریاض، پایتخت عربستان سعودی، را بر عهده گرفتند.
پیچیدگی گسترده بازسازی تأسیسات انرژی آسیبدیده به معنای ادامه فشار بر عرضه جهانی و افزایش قیمت نفت است. تحلیلگران انرژی و مقامهای دولتی هزینه تعمیر زیرساختهای انرژی منطقه را دهها میلیارد دلار برآورد کردهاند؛ هزینههایی که مهندسی، ساختوساز، تجهیزات و مواد مورد نیاز را شامل میشود.
تولیدکنندگان نفت در خلیج فارس، از امارات تا عراق، همچنین در حال رقابت برای ساخت مسیرهای جایگزین انتقال نفت خام هستند. این مسیرهای جایگزین امکان انتقال نفت کشورهای خلیج فارس را حفظ کردهاند.
عمر کریم، پژوهشگر امنیت خلیج فارس در دانشگاه بیرمنگام بریتانیا، گفت: «به نظر میرسد همه کشورهای عرب حوزه خلیج فارس و حتی عراق به این نتیجه رسیدهاند که وضعیت تنگه هرمز در کوتاهمدت و میانمدت به شرایط پیش از درگیری بازنخواهد گشت و آنها باید برای ایجاد مسیرها و کریدورهای عملی، امن و قابل اتکایی که بتوانند تنگه را دور بزنند، تلاش کنند.»
او افزود: «اما این طرح جدید ناگزیر باعث ایجاد وابستگی جغرافیایی برخی کشورهای مشارکتکننده به کشورهای دیگر خواهد شد و در نتیجه، وابستگیهایی ایجاد میکند که ممکن است روابط دوجانبه را پیچیدهتر کند و به همین دلیل اجرای آن همچنان چالشبرانگیز خواهد بود.»
