سیانان درباره تاثیر جنگ ایران بر اقتصاد جهان مینویسد، جنگ، اقتصاد جهانی را بهگونهای پایدار تغییر داده و شیوه تجارت جهان را دگرگون کرده است. به گزارش این خبرگزاری آمریکایی، این جنگ، تولید نفت خارج از خاورمیانه افزایش داده، باعث شده چین جایگاه خود را بهعنوان قدرت بازار نفت تثبیت کند و موضوع کنترل ایران بر تنگه هرمز را مطرح کرده است.
چین جایگاه خود را بهعنوان قدرت بازار نفت تثبیت کرد
به نوشته سیانان، چین نفت زیادی تولید نمیکند، اما در جریان جنگ ایران ثابت کرد قدرتمندترین نیروی اثرگذار بر بازار نفت است.
جو بروسوئلاس، اقتصاددان ارشد شرکت آراسام آمریکا، میگوید دلیل آن توانایی منحصربهفرد چین در تنظیم میزان تقاضای خود است.
اتکای شدید چین به ذخایر عظیم نفتی که پیش از جنگ انباشته کرده بود، باعث شد واردات نفت خام این کشور حدود ۵ میلیون بشکه در روز کاهش یابد. چین در مقطعی ناچار خواهد شد دوباره ذخایر خود را پر کند و تقاضا افزایش خواهد یافت.
اما برخی تغییرات در رفتار مصرفکنندگان چینی احتمالا دائمی خواهد بود.
برای نمونه، بر اساس دادههای وزارت حملونقل چین، در تعطیلات پنجروزه روز کارگر در ماه مه، میزان شارژ خودروهای برقی در بزرگراههای چین نسبت به سال قبل ۵۵.۶ درصد افزایش یافت. در طول این تعطیلات، کمی کمتر از یکچهارم خودروهای در حال تردد در بزرگراههای چین برقی بودند؛ یعنی ۳۳ درصد بیشتر از سال قبل.
چین همچنین توانست بهسرعت نیروگاههای برق نفتسوز و گازسوز را به سمت استفاده از زغالسنگ تغییر دهد و انعطافپذیری کمسابقهای در برابر شوک بیسابقه نفتی نشان دهد.
تقاضای نفت در طول جنگ بهشدت کاهش یافت؛ بسیار بیشتر از آنچه تحلیلگران صنعت نفت انتظار داشتند. این موضوع نشان داد جهان در استفاده از نفت انعطافپذیری بسیار بیشتری نسبت به برآوردهای قبلی دارد.
به گفته جیپی مورگان، از مجموع ۱.۹ میلیارد بشکه نفت خام خاورمیانه که بازار در طول جنگ از دست داد، ۸۰۰ میلیون بشکه ــ کمی کمتر از نیمی از این مقدار ــ با کاهش مصرف نفت از سوی مردم و کسبوکارها جذب شد.
مشخص نیست چه میزان از این انعطافپذیری دائمی و چه میزان موقتی است. اما کاهش دائمی مصرف نفت، حتی فقط در چین، میتواند تقاضا را آنقدر کاهش دهد که هرگز بهطور کامل به سطح قبلی بازنگردد. شاید جهان به «اوج نفت» رسیده باشد.
کانیوا گفت: «تاریخ نشان میدهد شوکهای نفتی گذشته اغلب باعث کاهش پایدار تقاضای بنزین شدند و ممکن است این بار نیز چنین اتفاقی رخ دهد.»
تولید نفت خارج از خاورمیانه افزایش یافت
سیانان مینویسد، یک تغییر مهم دیگر در جریان جنگ ایران، افزایش تولید نفت از منابعی بود که کمتر انتظار میرفت.
اندی لیپو، رئیس شرکت نفتی لیپو، گفت اکتشاف و توسعه انرژیهای جایگزین در خارج از خاورمیانه در حال افزایش است و پروژههای نفتی موجود نیز حفاری خود را بیشتر کردهاند.
بر اساس دادههای جیپی مورگان، برزیل تولید نفت خام خود را ۸۰۰ هزار بشکه در روز افزایش داده، گویان ۳۰۰ هزار بشکه، کانادا ۲۰۰ هزار بشکه و نروژ ۱۵۰ هزار بشکه به تولید خود افزودهاند.
آمریکا نیز که در ابتدا به دلیل نگرانی از افزایش موقتی قیمت نفت از بالا بردن تولید خودداری میکرد، اکنون روزانه ۹۰۰ هزار بشکه بیشتر از مدت مشابه سال گذشته نفت تولید میکند.
بخش عمده افزایش تولید آمریکا از سکوهای خصوصی بوده که نفت را برای تولید سوخت جت و گاز طبیعی مورد نیاز بازار اروپا ــ که با کمبود عرضه مواجه است ــ به پالایشگاهها میفرستند.
ممکن است تولید آمریکا پس از بازشدن کامل تنگه هرمز کمی کاهش یابد، اما جیپی مورگان انتظار دارد تولید این کشور نزدیک به سطح فعلی باقی بماند.
برزیل با تولید بسیار بیشتر از برآوردها تحلیلگران نفت را غافلگیر کرده است، اما اجرای موفق پروژههای نفتی احتمالا به افزایش بیشتر تولید این کشور منجر خواهد شد. همچنین یک کشتی جدید تولید نفت فراساحلی که قرار است این ماه به سواحل گویان برسد، به افزایش سرعت تولید از میدان عظیم نفتی این کشور کمک خواهد کرد.
سیانان مینویسد، برای جبران این شرایط، تولیدکنندگان خاورمیانه در حال تغییر شیوه انتقال نفت خام و ایجاد مسیرهای جایگزین هستند. عربستان سعودی کاروانهای عظیم کامیونها را برای انتقال محمولهها به دریای سرخ به کار گرفته و ظرفیت خط لوله شرق به غرب خود را برای دورزدن تنگه به حداکثر رسانده است.
عراق نیز در حال مذاکره با شورون برای ساخت خط لولهای به سمت دریای مدیترانه است.
در همین حال، امارات متحده عربی، در ماه آوریل اعلام کرد از اوپک خارج خواهد شد.
گزارشها حاکی است عراق، دومین تولیدکننده بزرگ نفت در این سازمان، ممکن است عضو بعدی باشد که از اوپک خارج شود. وزیر نفت عراق به بلومبرگ گفته است اگر اهداف تولید بهطور چشمگیری افزایش نیابد، این کشور باید درباره ماندن یا نماندن در اوپک تصمیم بگیرد.
بلومبرگ گزارش داده است عراق میخواهد پس از جنگ اجازه تولید روزانه ۵ میلیون بشکه نفت را داشته باشد و هدف بلندمدت آن افزایش تولید به ۷ میلیون بشکه در روز است.
سیانان مینویسد، این وضعیت ممکن است عربستان سعودی به کشورهای دیگر اجازه دهد بیش از میزان تقاضای جهانی نفت تولید کنند.
این امر میتواند برای مصرفکنندگان خوب باشد و قیمتها را پایین بیاورد، اما از سوی دیگر ممکن است به ایجاد مازاد دائمی نفت در بازار منجر شود و سود تولیدکنندگان نفت را بهشدت کاهش دهد.
تنگه هرمز
سیانان مینویسد، پیش از جنگ، کشتیهای تحت پرچم هر کشوری میتوانستند آزادانه از تنگه هرمز عبور کنند تا کالا را به خاورمیانه منتقل کنند یا از آن خارج کنند. روزانه یکپنجم نفت جهان از این گذرگاه باریک عبور میکرد.
این تصور که چه کسی کنترل تنگه را در اختیار دارد، پس از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در نهم اسفندماه تغییر کرد. ایران اعلام کرد تنگه را تحت کنترل خود درآورده و به کشتیهایی که قصد ورود یا خروج از خلیج فارس داشتند حمله کرد. بستهشدن عملی تنگه به ایران اهرم اقتصادی مهمی در برابر آمریکا و متحدانش در کشورهای خلیج فارس داد و ۱۳ میلیون بشکه نفت در روز را از عرضه جهانی خارج کرد.
ایران در ماه مه تاکتیک خود را تغییر داد. بهجای تلاش برای بستن تنگه، شروع به تنظیم عبور و مرور در آن کرد. «سازمان تنگه خلیج فارس» را تشکیل داد و از کشتیهای عبوری خواست در این سازمان ثبتنام کنند، مسیر کشتیرانی مورد تایید را دنبال کنند و برای عبور عوارض بپردازند.
پس از امضای تفاهمنامه با آمریکا در اواخر خردادماه، ایران موافقت کرد به مدت ۶۰ روز دریافت عوارض را متوقف کند، اما همچنان به کشتیهای عبوری حمله میکرد.
پس از آنکه تفاهمنامه عملا کنار گذاشته شد، ارتش آمریکا برای افزایش صادرات نفت خلیج فارس و جلوگیری از حملات پهپادی ایران، هماهنگی و اسکورت عبورهای «تاریک» و شبانه از تنگه را آغاز کرد.
سیانان مینویسد، این تلاش موفق بوده است، اما نیاز به چنین عملیات گسترده و پرهزینهای نشان میدهد که ایران تا چه اندازه بر تنگه هرمز نفوذ پیدا کرده است.
تحلیلگران نفت معتقدند حلوفصل نهایی جنگ ممکن است در نهایت شامل نوعی توافق برای اجازهدادن به ایران جهت دریافت عوارض عبور ایمن از تنگه باشد. برخی منتقدان نگراناند که چنین توافقی الگویی برای کشورهای دیگر ایجاد کند تا برای عبور کشتیها از آبراههای بینالمللی عوارض مطالبه کنند.
با این حال، ناتاشا کانیوا، رئیس بخش تحلیل کالاهای اساسی در جیپی مورگان، میگوید، اگر ایران ساختار عوارضی مشابه ترکیه برای تنگههای این کشور وضع کند، ممکن است حدود یک دلار به قیمت هر بشکه نفت اضافه شود. یک نفتکش بسیار بزرگ حمل نفت خام ممکن است برای رفتوبرگشت از تنگه حدود ۲۶۰ هزار دلار بپردازد.
