جزئیات فنی و شرایط سیاسی توافق هستهای میان عربستان سعودی و آمریکا هنوز کامل منتشر نشده است، اما خبر امضای آن با واکنش مثبت گسترده کارشناسان و تحلیلگران در هر دو کشور روبهرو شده است. وزارت انرژی عربستان سعودی اعلام کرد «توافق همکاری در زمینه استفادههای صلحآمیز از انرژی هستهای» بر پایه مشارکت راهبردی تاریخی میان دو کشور بنا شده است.
این توافق در ادامه مذاکراتی است که سال گذشته، همزمان با سفر شاهزاده محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، به آمریکا درباره همکاری دوجانبه در زمینه استفاده صلحآمیز از انرژی هستهای به نتیجه رسید.
به نوشته عربنیوز، همکاریها در حوزه انرژی میان دو کشور سابقهای طولانی دارد و به تحولات مهمی منجر شده است. نخستین پایههای آنچه بعدها به آرامکو، بزرگترین شرکت نفتی جهان، تبدیل شد در سال ۱۹۳۳ گذاشته شد، زمانی که عربستان سعودی قرارداد امتیاز استخراج نفت را با شرکت استاندارد اویل کالیفرنیا امضا کرد.
در آوریل ۱۹۸۶، دو پژوهشگر از دانشکده مهندسی هستهای دانشگاه ملک عبدالعزیز جده برای شرکت در همایشی درباره نظریه و کاربرد مدلسازی و شبیهسازی رایانهای در رشتههای مختلف به پیتسبورگ رفتند.
عبدالفتاح و ابوالفرج در این کنفرانس دو روزه در دانشگاه پیتسبورگ مقالهای با عنوان «ارزیابی فناوری راکتورهای تحقیقاتی هستهای برای عربستان سعودی» ارائه کردند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
عربنیوز در ادامه مینویسد اکنون، پس از گذشت ۴۰ سال، آن مقاله یادآور این واقعیت است که توافق تازه با آمریکا، برخلاف تصور، نتیجه شتابزدگی برای دستیابی به انرژی هستهای نیست، بلکه جدیدترین قطعه از پازلی است که عربستان سعودی دستکم چهار دهه با حوصله در حال تکمیل آن بوده است.
وزارت انرژی عربستان سعودی تاکید کرد که توافق جدید بیانگر دیدگاه مشترک دو کشور برای گسترش همکاری در حوزه انرژی و فناوریهای آینده و حمایت از توسعه پایدار است. مایکل رتنی، سفیر پیشین آمریکا در ریاض و مشاور ارشد مرکز مطالعات راهبردی و بینالمللی، این توافق را تاریخی توصیف کرد. او در ادامه افزود عربستان سعودی مدتها است انرژی هستهای را بررسی میکند و این روند با چشمانداز ۲۰۳۰ و تلاش برای تنوعبخشی اقتصادی و ایجاد اقتصادی متناسب با دوران پس از سوختهای فسیلی شتاب گرفت. هدف فقط کاهش وابستگی به صادرات نفت نیست، بلکه عربستان سعودی میخواهد برای تامین برق داخلی نیز کمتر به نفت متکی باشد.
رتنی گفت انرژی هستهای میتواند بخشی از ترکیب گستردهتر انرژیهای غیرفسیلی عربستان سعودی باشد که انرژی خورشیدی و بادی را نیز شامل میشود. او افزود واشنگتن نیز احتمالا انتظار دارد شرکتهای آمریکایی در ساخت راکتورها مشارکت کنند.
ترکی الفیصل الرشید، بازرگان و تحلیلگر سعودی، گفت این مشارکت علاوه بر تامین نیازهای هستهای صلحآمیز عربستان سعودی، به واشنگتن امکان میدهد ریاض را از وابستگی بیشتر به چین در پروژههای چشمانداز ۲۰۳۰ دور نگه دارد. فناوری و تخصص آمریکا میتواند استانداردهای ایمنی و منع اشاعه را تقویت کند و قراردادها نیز برای شرکتهای آمریکایی اشتغال، درآمد صادراتی، و برتری فناوری ایجاد خواهد کرد.
با این حال، الرشید تاکید کرد عربستان سعودی گزینههای دیگری از جمله فرانسه، چین و روسیه را نیز در دسترس دارد. او در ادامه افزود آمریکا باید اولویت نخست باشد، اما نباید تنها گزینه باشد، زیرا چین بزرگترین شریک تجاری، آمریکا شریک سیاسی و نظامی، و روسیه شریک اصلی عربستان سعودی در حوزه نفت و انرژی است.
در مراسم امضای توافق، کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، از شاهزاده عبدالعزیز بن سلمان، وزیر انرژی عربستان سعودی، بهعنوان یکی از تحلیلگران دقیق بازارهای جهانی انرژی تمجید کرد. او گفت روابط شخصی و اعتماد میان دو طرف بازتابدهنده اعتماد گستردهتر آمریکا به عربستان سعودی بهعنوان شریکی راهبردی و بلندمدت است.
برخی تحلیلگران ابراز میگویند که دستیابی عربستان سعودی به توانایی غنیسازی اورانیوم، ممکن است رقابت تسلیحاتی در منطقه را تشدید کند. عربستان سعودی از ذخایر قابلتوجه اورانیوم برخوردار است و شاهزاده عبدالعزیز بن سلمان در سال ۲۰۱۹ گفته بود این کشور به دنبال چرخه کامل، از استخراج و تولید تا غنیسازی و استفاده از اورانیوم، است. همان سال، بررسی مشترک نهادهای سعودی و چینی سه ذخیره بزرگ اورانیوم را شناسایی کرد که ممکن است تا ۹۰ هزار تن ظرفیت داشته باشند.
رتنی گفت توافق فعلی به عربستان سعودی سلاح هستهای نمیدهد، بلکه برنامهای غیرنظامی تحت نظارت و مقررات منع اشاعه ایجاد میکند. این توافق امکان بحث درباره غنیسازی در آینده را باز میگذارد، اما تحقق آن به توافقها و رایزنیهای بیشتری با آمریکا نیاز دارد و بسیار پرهزینه و زمانبر خواهد بود. در مراحل اولیه، عربستان سعودی مانند بسیاری از کشورها سوخت هستهای مورد نیازش را وارد خواهد کرد.
به گفته رتنی، مذاکرات اولیه در دولت بایدن و در چارچوب توافقی گستردهتر شامل عادیسازی روابط عربستان سعودی و اسرائیل و پیمان دفاعی با آمریکا آغاز شد اما در پی توقف روند عادیسازی، پایان یافت. دولت ترامپ سپس بخش هستهای مذاکرات را ادامه داد. رتنی پیشبینی میکند توافق در کنگره متوقف نخواهد شد و دولتهای آینده نیز احتمالا آن را لغو نخواهند کرد.
او همچنین گفت در شرایط ادامه درگیری آمریکا و ایران، این توافق میتواند پیام سیاسی داشته باشد و نشان دهد عربستان سعودی قادر است برنامه هستهای را، نه بهصورت غیرقانونی، بلکه با همکاری یک قدرت جهانی دنبال کند.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرد از مذاکرات میان عربستان سعودی و آمریکا آگاه است و انتظار دارد دو کشور برای اقدامهای راستیآزمایی درخواست رسمی ارائه کنند. این اقدامها باید مطابق پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای و توافق جامع پادمانهای عربستان سعودی انجام شود. پس از ارائه درخواست، مدیرکل آژانس آن را برای دریافت مجوز لازم به شورای حکام ارائه خواهد کرد.
