وزارت داخله رژیم طالبان چهارشنبه ۱۷ تیر (۸ ژوییه) اعلام کرد که استفاده از سیستم تشخیص هویت سریع از روی دی‌ان‌ای را آغاز کرده است. با این حال، مشخص نکرد که فناوری موردنیاز برای راه‌اندازی این سیستم را از کجا به دست آورده و چه کشور یا نهادی آن را در اختیارش قرار داده است. 

بر اساس اطلاعیه وزارت داخله طالبان، این سیستم در وزارت داخله در کابل فعال و مراسم افتتاح آن با حضور شماری از مقام‌های ارشد طالبان برگزار شده است. 

این اطلاعیه استفاده از سیستم تشخیص سریع هویت از روی دی‌ان‌ای را «گامی مهم در تقویت توانایی‌های فنی کشور و تقویت روند تامین عدالت با افزایش دقت در کشف جرم، شناسایی مجرمان، حمایت از افراد بی‌گناه و ارائه شواهد علمی و قابل‌اعتماد به مقام‌های قضایی» توصیف کرده است.

هم‌زمان، عبدالمتین قانع، سخنگوی وزارت داخله رژیم طالبان، هشدار داد که نیروهای پلیس طالبان با استفاده از سیستم تشخیص سریع هویت از روی دی‌ان‌ای، خواهند توانست متهمان و مجرمان را در سریع‌ترین زمان ممکن بازداشت کنند. او گفت: «این یک زنگ خطر برای مجرمان خواهد بود. نیروهای پلیس ما اکنون با کمک متخصصان حرفه‌ای در بخش کشف و تحقیقات جرم و جنایت، به بازداشت فوری مجرمان اقدام خواهند کرد و آمار جرائم کاهش می‌یابد.» 

او گفت: «با پیشرفته‌تر شدن دنیا، مجرمان نیز سازمان‌یافته‌تر عمل می‌کنند و طبیعتا با بهره‌گیری از شبکه‌های قدرتمند و شیوه‌های نوین و پیچیده مرتکب جرم می‌شوند. به همین دلیل، برای مقابله با این دسته از مجرمان که به‌صورت سازمان‌یافته مرتکب جنایت می‌شوند، از نیروهای متخصص و فناوری‌های نوین استفاده خواهیم کرد تا جرائم را مهار کنیم و اجازه ندهیم میزان جرم و جنایت افزایش یابد.»

قانع همچنین مدعی شد که با روی کار آمدن مجدد طالبان در افغانستان، میزان جرم و جنایت در سراسر افغانستان کاهش یافته است. این در حالی است که در دوران حکومت پیشین افغانستان، خود طالبان از عوامل اصلی ناامنی، حملات مسلحانه، انفجاری و انتحاری و همچنین گروگان‌ گیری در افغانستان بودند. با بازگشت دوباره طالبان به قدرت، این حملات هم متوقف شدند و به همین دلیل موارد درگیری‌ ناشی از فعالیت‌های این گروه هم کاهش یافت. 

طالبان هنوز توضیح نداده‌اند که فناوری تشخیص هویت از روی دی‌ان‌ای را از کدام کشور، شرکت یا نهاد تهیه کرده‌اند. تجهیزات تشخیص هویت از روی دی‌ان‌ای از فناوری‌های پیشرفته و نسبتا گران‌ به شمار می‌رود و معمولا خرید و استفاده آن نیازمند آموزش تخصصی، تجهیزات جانبی و پشتیبانی فنی  است.

مشخص نیست نمونه‌های دی‌ان‌ای که از افراد گرفته می‌شود، تا چه مدت نگهداری خواهد شد، کجا ذخیره می‌شود و چه نهادهایی به این اطلاعات دسترسی خواهند داشت. طالبان تاکنون درباره شیوه حفاظت از داده‌های ژنتیکی، امکان حذف اطلاعات افراد و سازوکار نظارت بر استفاده از این داده‌ها توضیحی ارائه نکرده‌اند. 

این موضوع هم هنوز معلوم نیست که آیا طالبان قصد دارند بانک اطلاعات ژنتیکی شهروندان افغانستان را ایجاد کنند یا این فناوری تنها در پرونده‌های جنایی استفاده خواهد شد. در بسیاری از کشورها، ورود اطلاعات افراد در بانک‌های دی‌ان‌ای تنها بر اساس قوانین مشخص و با حکم مراجع قضایی انجام می‌شود، اما طالبان تاکنون چارچوب قانونی استفاده از این فناوری را منتشر نکرده‌اند. 

نبود قانون مشخص درباره جمع‌آوری، نگهداری و استفاده از اطلاعات ژنتیکی از دیگر ابهام‌های موجود است. همچنین روشن نیست اگر اطلاعات ژنتیکی فردی به اشتباه ثبت شود یا از آن سوءاستفاده صورت گیرد، چه مرجعی مسئول رسیدگی به شکایت‌ها خواهد بود. 

طالبان اعلام کرده‌اند که این فناوری برای کشف جرم و شناسایی مجرمان به کار گرفته می‌شود، اما هنوز مشخص نیست که دامنه استفاده از آن تنها به پرونده‌های جنایی محدود خواهد بود یا ممکن است در شناسایی مخالفان سیاسی، روزنامه‌‌نگاران، فعالان مدنی و دیگر منتقدان حکومت نیز استفاده شود.

اطلاعات ژنتیکی از حساس‌ترین داده‌های شخصی هر انسان به شمار می‌رود و برخلاف اثر انگشت، می‌تواند درباره پیوندهای خانوادگی و ویژگی‌های زیستی افراد نیز اطلاعاتی در اختیار قرار دهد. به همین دلیل، در بسیاری از کشورها جمع‌‌آوری و استفاده از این اطلاعات تحت قوانین سخت‌گیرانه، نظارت قضایی و سازوکارهای مستقل انجام می‌شود. 

طالبان درباره معیارهای علمی این سیستم، اعتبار آزمایشگاه‌ها، نحوه آموزش کارشناسان و وجود یا نبود نهادهای مستقل برای نظارت بر صحت آزمایش‌های دی‌ان‌ای هم توضیحی ارائه نکرده‌اند.  

در دوران حاکمیت مجدد طالبان در افغانستان این گروه به گسترش ابزارهای نظارتی و جمع‌‌آوری اطلاعات بیومتریک مردم افغانستان اقدام کرد. در چنین شرایطی، دسترسی طالبان به فناوری شناسایی سریع از روی دی‌ان‌ای می‌تواند درباره حریم خصوصی مردم افغانستان، نحوه استفاده از اطلاعات ژنتیکی و نبود سازوکارهای مستقل برای جلوگیری از سوءاستفاده از این اطلاعات نگرانی‌هایی ایجاد کند.