کشورهای عربی و غربی روز سهشنبه درباره برنامه هستهای جمهوری اسلامی ایران هشدار مشترکی صادر کردند و از همه کشورهای عضو سازمان ملل خواستند تحریمهای تازه بازگرداندهشده شورای امنیت علیه تهران را بهطور کامل اجرا کنند.
به گزارش عرب نیوز، ژروم بونافون، نماینده فرانسه در سازمان ملل، این بیانیه را به نمایندگی از هیئت کشورهای فرانسه، بریتانیا، آمریکا، بحرین، دانمارک، یونان، لتونی و امارات متحده عربی قرائت کرد.
این بیانیه پیش از نشست شورای امنیت با دستور کار «عدم اشاعه» (سازوکار جهانی جلوگیری از گسترش سلاحهای هستهای) مطرح شد؛ نشستی که برای بررسی وضعیت کمیته تحریمهای ۱۷۳۷ برگزار شد که مسئول نظارت بر سازوکار تحریمهای سازمان ملل علیه تهران است.
در این نشست همچنین این موضوع که آیا تحریمها پس از انقضای قطعنامه ۲۲۳۱ در اکتبر ۲۰۲۵، همچنان معتبرند یا نه، بررسی شد. قطعنامه ۲۲۳۱ توافق هستهای سال ۲۰۱۵، موسوم به برجام را تایید کرده بود؛ توافقی که بر اساس آن، جمهوری اسلامی ایران در ازای لغو تحریمها، فعالیتهای هستهای تحقیقاتی و غنیسازی اورانیوم را محدود میکرد.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
آمریکا، بریتانیا، فرانسه و برخی اعضای دیگر در نشست روز سهشنبه تاکید کردند که این تحریمها سال گذشته به دلیل پایبند نماندن جمهوری اسلامی ایران به تعهداتش، از طریق سازوکار موسوم به مکانیسم ماشه که در توافق هستهای پیشبینی شده بود، فعال و بهطور قانونی بازگردانده شدند.
در مقابل، جمهوری اسلامی ایران، چین و روسیه استدلال کردند که قطعنامه ۲۲۳۱ و تمام مفاد مرتبط با تحریمها منقضی شدهاند و بنابراین برای ادامه فعالیت کمیته تحریمهای ۱۷۳۷ یا بررسی شورای امنیت درباره برنامه هستهای تهران، هیچ مبنای حقوقی وجود ندارد.
در شرایطی که تنشهای منطقهای ادامه دارد و تلاشهای دیپلماتیک برای توقف برنامه هستهای جمهوری اسلامی ایران به بنبست رسیده، اعضای شورا در این نشست، برداشتهای متفاوت خود را از حقوق بینالملل، اجرای تحریمها و تعهدات «عدم اشاعه» دوباره مطرح کردند.
تامی بروس، نماینده آمریکا، جمهوری اسلامی ایران را به پایبند نماندن به تعهدات هستهای متهم کرد و گفت که بازرسان بینالمللی نتوانستند برخی جنبههای کلیدی فعالیتهای هستهای تهران را راستیآزمایی کنند و مدعی شد جمهوری اسلامی ایران تعهدات پادمانی خود و چندین قطعنامه شورای امنیت را نقض کرده است.
او برنامه موشکهای بالیستیک جمهوری اسلامی ایران را هم به بیثباتی منطقه مرتبط دانست و گفت که این برنامه امکان حملات تهران و گروههای وابسته به آن علیه اهداف غیرنظامی در خاورمیانه را در ماههای اخیر فراهم کرد.
بروس جمهوری اسلامی ایران را به نقض محدودیتهای سازمان ملل درباره صادرات تسلیحات و ارسال سلاحهای متعارف به گروههایی خارج از مرزهایش هم متهم کرد و در این نشست شورای امنیت گفت: «ایران نهتنها همچنان توافق پادمانی خود را نقض کرد و برنامههای موشک بالیستیکش را برخلاف قطعنامههای شورا ادامه داد، بلکه ممنوعیت سازمان ملل را درباره صادرات سلاح نیز نقض کرد.»
منابع دیپلماتیک به عربنیوز گفتند جمهوری اسلامی ایران در نشست سهشنبه شورای امنیت شرکت نکرد، زیرا کمیته تحریمهای ۱۷۳۷ را به رسمیت نمیشناسد و اعلام کرده است که مشروعیت این نشست را برای بررسی فعالیتهایش قبول ندارد. نمایندگی جمهوری اسلامی ایران در سازمان ملل با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، این نشست را سیاسی و ناشی از تلاشهای آمریکا برای احیای اتهامات مربوط به برنامه هستهای خود توصیف و آن را رد کرد.
نمایندگان تهران استدلال کردند که با انقضای قطعنامه ۲۲۳۱ تمام ماموریتها و سازوکارهای مرتبط پایان یافته است و بنابراین برای ادامه جلسات شورای امنیت درباره جمهوری اسلامی ایران در چارچوب «عدم اشاعه» هیچ مبنای حقوقی وجود ندارد.
کمیته ۱۷۳۷ در تاریخ ۲۳ دسامبر ۲۰۰۶ بر اساس قطعنامه ۱۷۳۷ شورای امنیت و پس از آنکه تهران از توقف غنیسازی اورانیوم خودداری کرد، ایجاد شد. ماموریت این کمیته اجرای تحریمهایی مانند مسدودسازی داراییها و ممنوعیت انتقال فناوری به اشخاص و نهادهای ایرانی مرتبط با فعالیتهای هستهای حساس از نظر اشاعه و نیز توسعه سامانههای انتقال سلاح هستهای بود. دامنه این تحریمها در قطعنامههای بعدی گسترش یافت.
این کمیته پس از برجام که سال ۲۰۱۵ میان ایران و آمریکا، بریتانیا، فرانسه، روسیه، چین و آلمان امضا شد، عملا به حالت غیرفعال درآمد، زیرا در آن توافق بسیاری از تحریمهای قبلی تعلیق شدند. این کمیته از اوت ۲۰۲۵ دوباره وارد عرصه دیپلماتیک شد. یعنی زمانی که فرانسه، آلمان و بریتانیا مکانیسم ماشه را فعال کردند و تحریمها را بازگرداندند.
هشت کشور در بیانیهای که روز سهشنبه صادر کردند، به گزارش فصلی جدید آژانس بینالمللی انرژی اتمی اشاره کردند و آن را موجب نگرانی جدی دانستند. این گزارش میگوید جمهوری اسلامی ایران تنها کشور بدون سلاح هستهای است که اورانیوم را تا ۶۰ درصد غنیسازی کرده و بیش از ۴۰۰ کیلوگرم از آن را ذخیره کرده که بیش از ۱۰ برابر «مقدار قابلتوجه» (Significant Quantity) است. در تعریف آژانس بینالمللی انرژی اتمی، این معیاری است که آژانس فراتر از آن، دیگر نمیتواند احتمال استفاده از مواد هستهای برای ساخت یک سلاح را منتفی بداند.
این بیانیه همچنین تاکید کرد که بازرسان آژانس بیش از یک سال است به حساسترین تاسیسات هستهای ایران دسترسی نداشتهاند و در نتیجه آژانس قادر نیست تایید کند که برنامه هستهای تهران صرفا صلحآمیز است.
هیئتهای نمایندگی در بخش مربوط به سازوکار تحریمها، یادآور شدند که مکانیسم ماشه (بازگشت خودکار تحریمها) ۲۸ اوت ۲۰۲۵ فعال شد. پس از آن، شورای امنیت ۱۹ سپتامبر به قطعنامهای که خواستار ادامه تعلیق تحریمهای جمهوری اسلامی ایران بود، رای منفی داد و در نهایت، ۲۷ سپتامبر با تکمیل این روند، شش قطعنامهای را که پیشتر لغو شده بودند و برنامه هستهای تهران را هدف تحریم قرار میدادند، دوباره به اجرا گذاشت.
به گفته امضاکنندگان این بیانیه، این قطعنامهها بر اساس منشور سازمان ملل متحد برای همه کشورهای عضو، الزامآور و دارای اعتبار حقوقیاند. با این حال روسیه و چین همچنان اعتبار مکانیسم ماشه را زیر سوال میبرند و مانع از فعالیت کامل کمیته میشوند.
در این بیانیه مشترک همچنین خواسته شد که رئیس جدید کمیته ۱۷۳۷ هرچه سریعتر منصوب شود و برای نظارت بر اجرای تحریمها، بررسی موارد احتمالی نقض آنها و شناسایی شیوههای دور زدن تحریمها، نیز فورا یک هیئت کارشناسی شکل بگیرد.
امضاکنندگان تاکید کردند که این مسئولیتها برای اثربخشی نظام تحریمها ضروریاند.
هیئتها در پایان بار دیگر بر تعهد خود به دستیابی به یک راهحل دیپلماتیک تاکید و اعلام کردند تنها یک توافق معتبر، مستحکم و قابلراستیآزمایی میتواند تضمین کند که تهران هرگز در پی دستیابی، تولید یا توسعه سلاح هستهای نخواهد رفت.
