در حالی که جمهوری اسلامی با اعمال فشار بر تنگه هرمز عرضه جهانی انرژی را محدود می‌کند، صنعت نفت ایران نیز با اقدام آمریکا به محاصره دریایی ایران با تهدید فزاینده‌ای مواجه است.

به گزارش اسوشیتدپرس، کارشناسان می‌گویند با نبود امکان صادرات نفت تولیدی و کاهش فضای ذخیره‌سازی در داخل، جمهوری اسلامی ممکن است ناچار شود تولید برخی چاه‌های نفت ایران را به‌شدت کاهش دهد یا حتی متوقف کند، روندی که ممکن است ظرف دو هفته آغاز شود.

این وضعیت احتمالا به اندازه‌ای که دونالد ترامپ توصیف کرده بود بحرانی نیست؛ او گفته بود خطوط لوله ممکن است ظرف چند روز منفجر شوند. اما پس از توقف، تولید نفت از چاه‌های قدیمی به‌سادگی از سر گرفته نخواهد شد و این موضوع می‌تواند تولید نفت ایران را در آینده تضعیف کند. تحلیلگران می‌گویند جمهوری اسلامی احتمالا از هم‌اکنون برای جلوگیری از توقف کامل، تولید را کاهش داده است.

فشارها در حالی افزایش پیدا می‌کند که وزارت خزانه‌داری آمریکا تحریم‌ها علیه محموله‌های نفتی ایران در دریا را تشدید کرده است. ارتش آمریکا نیز دست‌کم دو نفتکش در آسیا را که گفته می‌شود حامل نفت ایران بوده‌اند، توقیف کرده است.

با محدود شدن تجارت نفت، ورود ارز خارجی به اقتصاد ایران که در اثر هفته‌ها جنگ، ماه‌ها ناآرامی و دهه‌ها تحریم آسیب دیده، کاهش پیدا کرده است. در عین حال، کاهش تعداد نفتکش‌ها باعث تشدید آثار اختلال در تنگه هرمز شده و به کمبود سوخت جت و افزایش قیمت بنزین در سطح جهان منجر شده است.

میعاد ملکی، پژوهشگر ارشد بنیاد دفاع از دموکراسی‌ها و کارشناس پیشین تحریم‌ها در وزارت خزانه‌داری آمریکا، می‌گوید مقام‌های جمهوری اسلامی به‌شدت در برابر تعطیلی چاه‌های نفتی مقاومت می‌کنند، زیرا پیامدهای بلندمدت این موضوع بسیار سنگین است. او در ادامه افزود به‌دلیل تحریم‌ها، این چاه‌ها و تجهیزات به‌خوبی نگهداری نشده‌اند و در صورت توقف تولید، به‌سادگی به حالت قبل بازنمی‌گردند.

فشار بر ایران تشدید می‌شود

ایران پیش از جنگ روزانه بیش از سه میلیون بشکه نفت تولید می‌کرد که اندکی بیش از نیمی از آن در داخل مصرف می‌شد. اما از آغاز محاصره آمریکا در ۱۳ آوریل، نفتکش‌ها پر از نفت شده‌اند، و قادر به خروج نیستند.

آنتوان هالف، تحلیلگر ارشد شرکت کایروس، گفت نشانه‌هایی از کاهش قابل‌توجه تولید دیده می‌شود و به کندی روند پر شدن مخازن در جزیره خارگ، پایانه اصلی صادرات نفت ایران در خلیج فارس، اشاره کرد.

او افزود جمهوری اسلامی احتمالا بخشی از نفت ایران را در نفتکش‌های مستقر در اطراف جزیره خارگ ذخیره می‌کند.

برآورد شرکت کپلر حاکی از آن است حتی با کاهش تولید، فقط حدود دو هفته ظرفیت ذخیره‌سازی برای ایران باقی مانده است. به نوشته همایون فلک‌شاهی، تحلیلگر شرکت کپلر، اگرچه تاثیر فوری این امر بر درآمد محدود است، محدودیت‌های عملیاتی در حال حاضر باعث کاهش تولید شده است و فشار مالی قابل‌توجهی در آینده ایجاد خواهد کرد.

شرکت وود مکنزی نیز برآورد کرده است ایران طی حدود سه هفته با کمبود ظرفیت ذخیره‌سازی مواجه خواهد شد. به گفته الکساندر آرامن، تحلیلگر وود مکنزی، در صورت تداوم محاصره، کاهش تولید اجتناب‌ناپذیر است و بیش از یک ماه توقف تولید می‌تواند آسیب بلندمدت به مخازن نفتی وارد کند و امکان احیای میادین قدیمی قطعی نخواهد بود.

صنعت نفت ایران، شریان حیاتی اما ناپایدار

از زمان کشف نفت در سال ۱۹۰۸، صنعت نفت ایران همواره با سیاست‌های منطقه‌ای درهم‌تنیده بوده است.

در جریان انقلاب اسلامی، اعتصاب کارگران صنعت نفت تولید را از روزانه ۶ میلیون به حدود ۱.۵ میلیون بشکه کاهش داد. صنعت نفت ایران هرگز به سطح پیشین بازنگشت و در دهه‌های بعد با تحریم‌های بین‌المللی و فرسودگی زیرساخت‌ها مواجه شد.

در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ، کارزار «فشار حداکثری» با هدف کاهش شدید صادرات نفت ایران اجرا شد و جمهوری اسلامی ناچار شد نفت را در نفتکش‌ها ذخیره کند که به از دست رفتن ده‌ها میلیارد دلار درآمد منجر شد.

اکنون ایران با ترکیب تحریم‌های تشدیدشده و محاصره مواجه است. ترامپ اعلام کرده است جمهوری اسلامی در «وضعیت فروپاشی» قرار دارد. وزیر خزانه‌داری آمریکا نیز گفته است صنعت نفت فرسوده ایران در حال کاهش تولید است و ممکن است به‌زودی با کمبود بنزین مواجه شود.

با این حال، نشانه فوری کمبود بنزین در ایران دیده نمی‌شود، هرچند رسانه‌های دولتی غیرمستقیم به فشارها اشاره کرده‌اند. در یک برنامه تلویزیونی، احتمال بحران ذخیره‌سازی نفت مطرح و اشاره شد اگر نفتکش‌های خالی نتوانند بازگردند، صادرات مختل خواهد شد.

به گفته ملکی، اگر محاصره ادامه داشته باشد و تولید بیش از این کاهش پیدا کند یا متوقف شود، کارگران صنعت نفت ممکن است شغلشان را از دست بدهند، موضوعی که می‌تواند به ناآرامی‌های جدید منجر شود.

او گفت: «در سال ۱٣۵٧، وقتی صنعت نفت مختل شد، و همچنین در دهه ۱۹۸۰ در جریان جنگ با عراق، می‌توان دید این عوامل تا چه اندازه در اعمال فشار واقعی بر حکومت موثر بودند. این وضعیت بر برخی از راهبردی‌ترین استان‌ها و صنایع ایران تاثیر خواهد گذاشت.»