با گذشت چند ساعت از اعلام تمدید آتشبس بدون بازه زمانی، سیانان روایتی از روند منتهی به این تصمیم ارایه داده است.
در این روایت آمده است، دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، عصر سهشنبه در کاخ سفید با تیم امنیت ملی خود جلسهای فشرده برگزار کرد و با یک تصمیم مهم روبهرو شد: گام بعدی در قبال ایران چه باشد.
مهلت آتشبس او رو به پایان بود و هواپیمای «ایرفورس دو» در پایگاه مشترک اندروز برای پرواز معاون رئیسجمهور، جیدی ونس، به پاکستان جهت دور بعدی گفتوگوها آماده بود. اما دولت آمریکا با سکوت از سوی رژیم ایران مواجه بود.
در روزهای پیش از آن، آمریکا فهرستی از اصول کلی توافق را برای رژیم ایران ارسال کرده بود تا پیش از آغاز دور جدید مذاکرات با آن موافقت کند. اما چندین روز گذشت بدون آنکه پاسخی دریافت شود؛ موضوعی که، به گفته سه مقام آگاه، تردیدهایی درباره میزان دستاورد احتمالی ونس و دیگران در سفر به پاکستان برای مذاکرات حضوری ایجاد کرد.
زمانی که ترامپ روز سهشنبه در کاخ سفید با ونس، مارکو روبیو (وزیر خارجه)، پیت هگست (وزیر جنگ)، دن کین (رئیس ستاد مشترک ارتش) و جان راتکلیف (رئیس سیا) دیدار کرد، هنوز پاسخی از تهران دریافت نشده بود. مقامها از میانجی ارشد پاکستان، عاصم منیر، خواسته بودند پیش از پرواز ونس، نوعی پاسخ از جمهوری اسلامی بگیرد.
در ادامه روایت سیانان آمده است، با این حال، حتی ساعاتی بعد نیز پاسخی در کار نبود.
در کاخ سفید، مشاوران ارشد ترامپ بر این باورند که یکی از دلایل اصلی این سکوت، شکاف در رهبری کنونی رژیم ایران است؛ برداشتی که تا حدی بر اساس گزارشهای میانجیهای پاکستان شکل گرفته است. به گفته این سه مقام، ارزیابی دولت آمریکا این است که رژیم ایران بر سر موضع خود یا میزان اختیاراتی که باید به مذاکرهکنندگان درباره غنیسازی اورانیوم و ذخایر فعلی آن بدهد، به اجماع نرسیده است؛ موضوعی که یکی از گرههای اصلی مذاکرات صلح به شمار میرود.
بخشی از این پیچیدگی، به باور آمریکا، به این برمیگردد که آیا رهبر جدید نظام، مجتبی خامنهای، دستورالعملهای روشنی به زیردستان خود میدهد یا آنها ناچارند بدون دستور مشخص، حدس بزنند او چه میخواهد.
مقامهای آمریکایی معتقدند تلاش او برای پنهان ماندن، روند گفتوگوهای داخلی در دولت ایران را مختل کرده است.
با وجود این موانع جدی، یکی از مقامها گفت هنوز این احتمال وجود دارد که مذاکرهکنندگان آمریکا و رژیم ایران بهزودی دیدار کنند، هرچند زمان و نحوه آن کاملا نامشخص است.
ترامپ بهجای ازسرگیری حملات نظامی، اندکی پیش از پایان مهلت، تصمیم گرفت آتشبس دو هفتهای با ایران را تمدید کند؛ این بار بدون تعیین تاریخ پایان. او در پیامی در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» مقامهای رژیم ایران را «بهشدت دچار شکاف» توصیف کرد و همچنان بهدنبال راهحل دیپلماتیک است، در حالی که از بازگشت به جنگی که به گفته خودش آمریکا پیشتر در آن پیروز شده، پرهیز دارد.
با این حال، توقف فعلی مذاکرات نشاندهنده دشواریهایی است که ترامپ برای دستیابی به توافقی مطابق خواستههای متعدد خود با آنها روبهرو است.
تهران بهطور علنی تاکید کرده است که پیش از ورود به دور جدید مذاکرات، ترامپ باید محاصره کشتیهای ورودی و خروجی از بنادر ایران در تنگه هرمز را لغو کند. ترامپ این خواسته را رد کرده و گفته است: «تا زمانی که به توافق نهایی نرسیم، تنگه را باز نخواهیم کرد.»
در نشست بعدازظهر سهشنبه، ترامپ و تیمش تصمیم گرفتند آتشبسی را که میانجیهای پاکستان گفته بودند ظرف چند ساعت آینده پایان مییابد، تمدید کنند؛ هرچند خود ترامپ پیشتر تصور میکرد این مهلت تا عصر چهارشنبه به وقت واشینگتن ادامه دارد. این اقدام، از نظر تئوریک، میتواند به رژیم ایران زمان بیشتری بدهد تا با تایید خامنهای به یک موضع واحد برسد، هرچند مقامها تاکید دارند هیچ تضمینی وجود ندارد.
به گفته مقامها، در صورت دریافت نشانههایی از آمادگی رژیم ایران برای بازگشت به میز مذاکره، میتوان سفر جدیدی ترتیب داد. ادامه بسته ماندن عملی تنگه هرمز، برای هر دو طرف پیامدهای اقتصادی دارد و برخی مقامهای منطقه امیدوارند همین فشار، دو طرف را به دستیابی سریعتر به راهحل وادار کند.
مقامهای پاکستان که روز سهشنبه تلاش میکردند ایران را به شرکت در مذاکرات ترغیب کنند، همزمان ترامپ را نیز به تمدید آتشبس تشویق میکردند. با نزدیک شدن به پایان مهلت، ترامپ تصمیم گرفت «آتشبس را تا زمانی که پیشنهاد آنها ارائه شود و مذاکرات، به هر شکل، به پایان برسد» تمدید کند.
اما مقامهای رژیم ایران واکنشی نشان ندادند.
مهدی محمدی، مشاور محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، که هدایت هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی را بر عهده داشته، گفت: «تمدید آتشبس ترامپ هیچ معنایی ندارد. طرف بازنده نمیتواند شروط را دیکته کند. ادامه محاصره تفاوتی با بمباران ندارد و باید با پاسخ نظامی مواجه شود.»
اعلام تمدید آتشبس از سوی ترامپ، به روزی پر از ابهام پایان داد؛ روزی که با این اظهارنظر او آغاز شده بود که «انتظار دارد بهزودی دوباره ایران را بمباران کند.»
با این حال، بدون تعیین مهلت جدید، برخی مشاوران ترامپ بهطور خصوصی هشدار دادهاند که کاهش فشار ممکن است به رژیم ایران اجازه دهد مذاکرات را طولانی کند.
حداقل انتظار مذاکرهکنندگان این بود که در همین هفته به یک چارچوب کلی توافق میان آمریکا و ایران برسند و سپس در هفتههای آینده وارد مذاکرات جزئیتر شوند.
اما این رویکرد مخالفانی نیز دارد که هشدار میدهند تهران ممکن است از مذاکرات برای خرید زمان استفاده کند، در حالی که برخی سامانههای موشکی خود را که در طول جنگ پنهان کرده بود، دوباره فعال میکند.
به گفته منابع آگاه، چندین موضوع کلیدی—از جمله توان آینده ایران برای غنیسازی اورانیوم، سرنوشت ذخایر اورانیوم با غنای بالا، و اینکه کدام تحریمها لغو خواهند شد—هنوز حلنشده باقی ماندهاند.
در نهایت، میزان انعطاف هر طرف در مواضع خود تعیین خواهد کرد که آیا توافقی حاصل میشود یا نه. برای ترامپ، یکی از خطوط قرمز این است که توافقی شبیه به «برجام» دوران اوباما نپذیرد؛ توافقی که در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد و همواره آن را ضعیف توصیف کرده است.
ترامپ در روزهای اخیر با اعتمادبهنفس از دستیابی به توافقی «بهتر» سخن گفته و حتی مدعی شده بود اگر در زمان جنگ ویتنام رئیسجمهور بود، «خیلی سریع» پیروز میشد.
او گفت: «فکر میکنم در نهایت به یک توافق عالی میرسیم. آنها چارهای ندارند. ما نیروی دریاییشان را از بین بردهایم، نیروی هواییشان را از بین بردهایم و، صادقانه بگویم، رهبرانشان را هم از بین بردهایم—که البته از یک جهت کار را پیچیدهتر میکند.»
با این حال، ساعاتی بعد، هنگام تقدیر از ورزشکاران دانشگاهی در کاخ سفید، ترامپ برخلاف معمول درباره جنگ سکوت کرد و در حالی که خبرنگاران تلاش میکردند سوال بپرسند، بدون پاسخ دادن، سالن را ترک کرد.
