پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، از ضربالاجل ۴۸ ساعته برای هدف گرفتن نیروگاههای جمهوری اسلامی در صورت باز نشدن تنگه هرمز عقبنشینی کرد، بحثها درباره مذاکرات میان آمریکا و نمایندگانی از رژیم ایران بالا گرفت.
ترامپ بدون اشاره به اینکه با چه فرد یا افرادی در جمهوری اسلامی در حال مذاکره است، در اظهاراتی غافلگیرکننده در بحبوحه عملیات «خشم حماسی»، گفت که گفتگوها میان تهران و واشنگتن پیشرفت زیادی داشته است.
پس از این اظهارات، درباره اینکه مذاکرات با چه کسی و درباره چه مفادی در جریان است و آیا قرار است به عملیات مشترک آمریکا و اسرائیل علیه مواضع جمهوری اسلامی پایان دهد یا نه، گمانهزنیهایی در رسانههای بینالمللی شکل گرفت.
سیانان روز چهارشنبه به نقل از یک منبع آگاه در ایران، اعلام کرد که ایالات متحده اخیرا از طریق واسطهها با تهران تماس گرفته است، اما این گفتگوها هنوز به مرحله «مذاکرات رسمی» نرسیدهاند.
به گفته این منبع، جمهوری اسلامی برای شنیدن پیشنهادهای «پایدار» به منظور «پایان دادن به درگیریها» اعلام آمادگی کرده، با این تاکید که تهران تنها به دنبال یک آتشبس موقت نیست، بلکه خواهان دستیابی به «توافقی جامع و ماندگار» برای خروج از بنبست کنونی است.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
این در حالی است که مقامهای جمهوری اسلامی یکی پس از دیگری احتمال مذاکره با ایالات متحده را رد و آن را انکار میکنند. از جمله اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، که روز چهارشنبه در مصاحبه با ایندیاتودی گفت: «با توجه به دو دور مذاکره قبلی و حمله در گرماگرم گفتگوها، ما به هیچ وجه به دیپلماسی آمریکا اعتماد نداریم.»
ابراهیم ذوالفقاری، سخنگوی قرارگاه خاتمالانبیا، هم در رد مذاکره با آمریکا، مدعی شد که «خوددرگیری آمریکا به جایی رسیده که خودش با خودش مذاکره میکند». او با بیان اینکه «ما نه حالا و نه هیچ وقت دیگری با شما کنار نمیآییم»، افزود: «نه از سرمایهگذاریهایتان در منطقه خبری خواهد بود و نه قیمت سابق انرژی را خواهید دید.»
کاظم جلالی، سفیر جمهوری اسلامی در روسیه، نیز مدعی شد که هیچ مذاکرهای با آمریکا انجام نشده و از آغاز عملیات نظامی آمریکا، هیچ تماسی با ایالات متحده برقرار نشده است.
رضا امیریمقدم، سفیر جمهوری اسلامی در پاکستان نیز در اظهاراتی اعلام کرد: «برخلاف ادعاهای دونالد ترامپ، تاکنون هیچگونه مذاکرهای، نه مستقیم و نه غیرمستقیم، میان تهران و واشنگتن انجام نشده است.» او در عین حال افزود که برخی «کشورهای دوست» برای کاهش تنش و پایان دادن به جنگ تلاشهایی را آغاز کرده و با هر دو طرف رایزنیهایی انجام دادهاند.
این اظهارات در حالی است که دونالد ترامپ روز سهشنبه پیام شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، را درباره آمادگی اسلامآباد برای میزبانی مذاکره صلح میان تهران، واشنگتن و تلآویو، بازنشر کرد. شریف در این پیام، ضمن استقبال از تلاشها برای پیشبرد گفتگوها برای پایان دادن به جنگ در خاورمیانه، نوشت: «در صورت موافقت ایالات متحده و ایران، پاکستان با افتخار آماده است تا بهعنوان میزبان، تسهیلگر گفتگوهایی معنادار و تعیینکننده برای دستیابی به یک حلوفصل جامع در درگیریهای جاری باشد.»
خبرگزاری رویترز نیز روز چهارشنبه به نقل از یک مقام ارشد جمهوری اسلامی که خواست نامش فاش نشود، گزارش کرد که تهران طرح «صلح» پیشنهادی آمریکا را از طریق پاکستان دریافت کرده، اما هنوز مکانی برای مذاکرات مشخص نشده است.
بر اساس گزارش رویترز، «این منبع ارشد ناشناس» همچنین گفت که آنکارا در حال کمک به یافتن راههایی برای پایان دادن به جنگ است و «ترکیه یا پاکستان بهعنوان محل برگزاری چنین مذاکراتی در نظر گرفته شدهاند».
آسوشیتدپرس نیز رسانه دیگری است که به نقل از منابع ناشناس، از ارائه طرح ۱۵ مادهای دولت ترامپ به جمهوری اسلامی از طریق پاکستان خبر داد. به گزارش این رسانه، سه مقام پاکستانی، یک مقام مصری و یک دیپلمات از خلیج فارس اعلام کردند که ایالات متحده با پیوستن به مذاکرات در پاکستان موافقت کرده است، در حالی که میانجیگران هنوز در تلاش برای متقاعد کردن جمهوری اسلامی ایراناند.
یک مقام مصری به آسوشیتدپرس گفت که تلاشها بر «اعتمادسازی» بین ایالات متحده و رژیم حاکم بر ایران متمرکز است و هدف آن دستیابی به توقف درگیری و «سازوکاری» برای بازگشایی تنگه هرمز است.
این رسانه همچنین مدعی شد که مقامهای اسرائیلی از طرح آتشبس دولت ایالات متحده غافلگیر شدهاند. با این حال تایمز اسرائیل به نقل از یک مقام مطلع گزارش داد که دولت دونالد ترامپ پیش از آنکه طرحش برای پایان دادن به جنگ با جمهوری اسلامی را به تهران ارائه کند، اسرائیل را در جریان این طرح ۱۵بندی قرار داد. این مقام ضمن تایید جزئیات طرح ارائهشده در این گزارش، درباره احتمال پذیرش چنین چارچوبی از سوی رژیم ایران ابراز تردید کرد. با وجود این، گزارش شده که آمریکا به شانس موفقیت این طرح خوشبین است.
شبکه ۱۲ اسرائیل نیز روز سهشنبه گزارش داد که دولت دونالد ترامپ چارچوبی را دنبال میکند که بر اساس آن «یک دوره آتشبس یک ماهه اعلام شود و در طول آن، طرفها درباره توافقی ۱۵ بندی مذاکره کنند»؛ روندی که به گفته منابع آگاه، با نقشآفرینی جرد کوشنر و استیو ویتکاف طراحی شده است.
بر اساس این گزارش که روزنامه هاآرتص نیز بخشهایی از آن را تکرار کرد، این شروط تقریبا تمام اهداف نظامی آمریکا و اسرائیل را در برمیگیرد. با این حال، مقامهای اسرائیلی نگراناند که ترامپ و تیمش بهدنبال دستیابی سریع به «یک توافق چارچوبی» با ایران باشند، نه اینکه تحقق این شروط را پیششرط توقف جنگ قرار دهند.
در همین حال آکسیوس به نقل از منابع آگاه، جزئیات دیگری را نیز منتشر کرد و نوشت که «جمهوری اسلامی با بسیاری از نکات کلیدی طرح ارائهشده موافقت کرده است». این رسانه آمریکایی به نقل از دو منبع آگاه گزارش داد که ایالات متحده و گروهی از میانجیگران منطقهای در حال رایزنی برای برگزاری احتمالی مذاکرات صلح در سطح بالا با جمهوری اسلامیاند که میتواند از «همین پنجشنبه» آغاز شود. با این حال، واشنگتن همچنان در انتظار دریافت پاسخ تهران است.
پیش از این، رویترز گزارشهایی تاییدنشده درباره احتمال سفر جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، همراه با جرد کوشنر و استیو ویتکاف به اسلامآباد، برای شرکت در گفتگوی احتمالی را مطرح کرده بود. نام ونس در حالی به عنوان یکی از مذاکرهکنندگان احتمالی مطرح میشود که او در دور پیشین گفتگوهای تهران و واشنگتن حضور نداشت.
سیانان به نقل از دو منبع منطقهای که نام و سمت آنها را اعلام نکرد، ادعا کرد افرادی در جمهوری اسلامی به دولت ترامپ اطلاع دادهاند که ترجیح میدهند به جای استیو ویتکاف و جرد کوشنر، با جیدی ونس مذاکره کنند. سیانان مدعی است این پیام از طریق کانالهای غیررسمی به آمریکا منتقل شده و این افراد در تهران بر این باورند که ونس به دنبال پایان دادن به جنگ است.
ترامپ پیشتر در روز سهشنبه، اعلام کرده بود که همه اعضای کلیدی تیم دیپلماتیک او در مذاکرات دخیلاند، اما درباره اینکه چه کسانی از سوی جمهوری اسلامی مذاکرات احتمالی را نمایندگی میکنند، ابهامات زیادی وجود دارد. کانال ۱۴ تلویزیون اسرائیل گزارش داد که ایالات متحده و اسرائیل در میانه مذاکرات جاری با تهران، به دو تن از مقامهای ارشد جمهوری اسلامی مصونیت موقت دادهاند.
دو مقامی که شبکه ۱۴ اسرائیل از آنها نام برد، عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامیاند. گفته میشود این مصونیت دستکم برای پنج روز معتبر است که مدت دور فعلی مذاکرات را پوشش میدهد.
محمدباقر قالیباف در دور پیشین مذاکرات تهران و واشنگتن نقشی نداشت، اما پس از کشته شدن علی خامنهای و علی لاریجانی در حمله هوایی اسرائیل و در غیاب مجتبی خامنهای، او اکنون یکی از شناختهشدهترین نامها بین مقامهای رژیم ایران است که با انتشار مداوم پیامهایی در شبکه اجتماعی ایکس و مصاحبههای متعدد، حضور فعالتری داشته است.
درباره جزئیات گفتگوهای احتمالی جدید میان واشنگتن و تهران نیز احتمالاتی در رسانهها مطرح شده است. کانال ۱۲ اسرائیل در گزارشی، ۱۴ بند از ۱۵ شرط موردنظر ترامپ برای توافق با رژیم ایران را روایت کرد.
بر اساس این گزارش، به گفته سه منبع آگاه از جزئیات، جرد کوشنر و استیو ویتکاف، دستیاران ارشد رئیسجمهوری، سازوکاری را طراحی کردهاند که شامل «اعلام یک دوره آتشبس یکماهه است که طی آن طرفها درباره یک توافق ۱۵بندی مذاکره خواهند کرد»؛ مشابه توافقهایی که پیشتر در دوره دولت دونالد ترامپ با میانجیگری او میان حماس در غزه و نیز لبنان شکل گرفت.
در این گزارش آمده که مطالبات آمریکا از رژیم ایران شامل این موارد است:
۱. ایران باید توانمندیهای هستهای موجود خود را برچیند
۲. ایران باید متعهد شود هرگز به دنبال سلاح هستهای نرود
۳. هیچگونه غنیسازی اورانیوم در خاک ایران انجام نخواهد شد
۴. ایران باید ذخایر حدود ۴۵۰ کیلوگرمی اورانیوم با غنای ۶۰ درصد را در آینده نزدیک و طبق جدول زمانی موردتوافق، به آژانس بینالمللی انرژی اتمی تحویل دهد
۵. تاسیسات هستهای نطنز، اصفهان و فردو باید برچیده شوند
۶. آژانس بینالمللی انرژی اتمی باید در داخل ایران به دسترسی کامل، شفافیت و نظارت دست یابد
۷. ایران باید از «الگوی» استفاده از نیروهای نیابتی منطقهای خود دست بکشد
۸. ایران باید تامین مالی، هدایت و تسلیح نیروهای نیابتی منطقهای خود را متوقف کند
۹. تنگه هرمز باید باز بماند و بهعنوان یک گذرگاه دریایی آزاد عمل کند
۱۰. برنامه موشکی ایران باید از نظر برد و تعداد محدود شود. آستانههای مشخص آن در مرحله بعدی تعیین خواهد شد
۱۱. هرگونه استفاده از موشکها در آینده صرفا به دفاع از خود محدود باشد
در مقابل، جمهوری اسلامی از این مزایا برخوردار خواهد شد که تمامی تحریمهای اعمالشده از سوی جامعه بینالمللی بهطور کامل لغو شوند. آمریکا به ایران در پیشبرد برنامه هستهای غیرنظامیاش، از جمله تولید برق در نیروگاه بوشهر، کمک کند و سازوکار موسوم به «بازگشت خودکار تحریمها» (مکانیسم ماشه) که امکان بازگرداندن فوری تحریمها در صورت پایبند نبودن ایران را فراهم میکند، لغو شود.
