در پی کشته شدن برخی از عالیترین مقامهای جمهوری اسلامی در حملات هوایی آمریکا و اسرائیل، از جمله علی خامنهای و علی لاریجانی، ساختار رهبری و افرادی که در تصمیمگیریهای کلان جمهوری اسلامی نقش دارند در هالهای از ابهام قرار دارد.
به گزارش اکسیوس، در همین حال، آمریکا در تلاش است تا مسیرهای ارتباطی و مذاکره با مقامهای جمهوری اسلامی را شناسایی کند، اما هنوز مشخص نیست چه افرادی اختیار نهایی برای توافق دارند. مقامهای آمریکایی به اکسیوس گفتهاند آمریکا عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، را که پیش از جنگ دو دور مذاکرات هستهای را هدایت کرده بود، تصمیمگیرنده کلیدی نمیداند.
پس از کشته شدن رهبر جمهوری اسلامی، پسرش مجتبی خامنهای بهطور رسمی جانشین او شد، اما تاکنون حضور علنی نداشته و نقش دقیقش در اداره کشور یا هدایت جنگ همچنان نامشخص است.
ترامپ روز دوشنبه با بیان اینکه ممکن است بهزودی تغییر رژیم رخ دهد، تصویر رهبری را پیچیدهتر کرد. در همین حال، اسرائیل به هدف قرار دادن مقامهای جمهوری اسلامی ادامه میدهد.
منابع آگاه به اکسیوس گفتهاند میانجیها در تلاش بودند تماس تلفنی و احتمالا دیدار حضوری میان نمایندگان ترامپ و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، ترتیب دهند. اما قالیباف این موضوع را انکار کرده است.
در ادامه، به رهبران جمهوری اسلامی که همچنان زندهاند و میتوانند بر پایان جنگ تاثیر بگذارند اشاره میشود.
محمدباقر قالیباف
ترامپ روز دوشنبه به خبرنگاران گفت که نمایندگان آمریکا، استیو ویتکاف و جرد کوشنر، با یک مقام ارشد جمهوری اسلامی در تماس بودهاند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
یک مقام اسرائیلی به اکسیوس گفت ترامپ به قالیباف اشاره داشته است. یک منبع دیگر گفت پیامهایی میان آمریکا و جمهوری اسلامی ردوبدل شده، اما تماس مستقیمی با قالیباف برقرار نشده است.
قالیباف، فرمانده سابق سپاه پاسداران و شهردار پیشین تهران، در حال حاضر ارشدترین مقام غیرروحانی در حلقه تصمیمگیری جمهوری اسلامی است. او از نزدیکان مجتبی خامنهای به شمار میرود.
قالیباف در جریان جنگ ۱۲روزه نقش مهمی ایفا کرد و صبح یکشنبه در پاسخ به تهدید ترامپ مبنی بر بمباران نیروگاههای ایران، هشدار داد که جمهوری اسلامی در پاسخ، تاسیسات انرژی در خلیج فارس و اسرائیل را هدف قرار خواهد داد.
او مدتها بهعنوان یکی از چهرههای کلیدی قدرت در نظام با روابط قوی با سپاه پاسداران شناخته شده، هرچند بهدلیل ثروت و اتهامهای فساد نیز در کانون توجه بوده است.
قالیباف هرگونه مذاکره با آمریکا را رد کرده و ادعاهای آمریکا را «اخبار جعلی» برای «دستکاری بازارهای مالی و نفت» خوانده است.
مجتبی خامنهای
مجتبی خامنهای اندکی پس از آغاز جنگ و در پی کشته شدن رهبر جمهوری اسلامی، جانشین علی خامنهای شد.
منتقدان بهدلیل بیتجربگی مجتبی خامنهای و همچنین حساسیت نظام به انتقال قدرت موروثی، با این انتصاب مخالفت کردند.
اسرائیل در آغاز جنگ، مجتبی را در صدر فهرست اهداف قرار داد. پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، مدعی شد که مجتبی در حملهای که به کشته شدن پدرش انجامید «مجروح و احتمالا دچار تغییر ظاهر» شده است.
وضعیت جسمانی، محل حضور و نقش مجتبی در جنگ همچنان نامشخص است. به نوشته باراک راوید از اکسیوس، سازمانهای اطلاعاتی از جمله سیا و موساد تحرکات احتمالی مجتبی خامنهای را زیر نظر دارند.
با این حال، تاکنون نشانهای مبنی بر اینکه او فعالانه رهبری جنگ را برعهده دارد، مشاهده نشده است.
عباس عراقچی
عراقچی دیپلماتی است که از سال ۲۰۲۴ در سمت وزیر امور خارجه فعالیت میکند و دو دور مذاکرات هستهای با ویتکاف و کوشنر را هدایت کرده است.
روزنامه والاستریت ژورنال او را «وفادار به نظام و مذاکرهکنندهای خستگیناپذیر» توصیف کرده است.
در مقاطع مختلف تنش در سال گذشته، پیامهای میان عراقچی و ویتکاف کانال اصلی ارتباط میان واشنگتن و تهران بوده است. با این حال، عراقچی هرگونه تماس مستقیم با ویتکاف از زمان آغاز جنگ را رد کرده است.
مقامهای آمریکایی به اکسیوس گفتهاند معتقد نیستند عراقچی در ساختار فعلی قدرت اختیار لازم برای دستیابی به توافق را داشته باشد، اما ممکن است در مذاکرات آینده در سوی دیگر میز حضور داشته باشد.
مسعود پزشکیان
مسعود پزشکیان در سال ۲۰۲۴ در رقابت با نامزدهای تندرو به ریاستجمهوری رسید و در حال حاضر، رهبر جناح اصلاحطلب میانهرو محسوب میشود.
ریاستجمهوری در ایران در جایگاهی پایینتر از رهبر جمهوری اسلامی قرار میگیرد.
پس از ترور علی خامنهای، پزشکیان به شورای رهبری موقت کشور افزوده شد.
او اختیار قابل توجهی در اداره امور روزمره کشور دارد، اما تصور نمیشود در مرکز برنامهریزی جنگ یا دیپلماسی قرار داشته باشد.
فرماندهی سپاه پاسداران
سپاه پاسداران نفوذ بسیار گستردهای در سیاست و اقتصاد ایران دارد، بهویژه در شرایط کنونی که کشور در حال جنگ است و نوعی خلاء قدرت وجود دارد.
گزارشها حاکی از آن است که انتخاب مجتبی خامنهای بهعنوان رهبر تا حد زیادی بهدلیل روابط نزدیک او با سپاه پاسداران بوده است. این نهاد در روزهای ابتدایی جنگ اعلام کرد که «آماده اطاعت کامل» از دستورات مجتبی خامنهای است.
هرچند بعید است سپاه پاسداران بهطور مستقیم در مذاکرات برای پایان جنگ نقش داشته باشد، میتواند تأثیر قابل توجهی بر مسیر درگیری و هرگونه تلاش برای پایان آن داشته باشد.
