دعوای علی خطیر و حجت کریمی در برنامه شبکه سوم صداوسیمای جمهوری اسلامی، اختلاف میان دو عضو هیئت‌رئیسه فدراسیون فوتبال ایران را به صحنه افشای پرونده‌های مالی، دلالی و روابط غیرفوتبالی تبدیل کرد. خطیر از مدیریت مهدی تاج دفاع کرد، کریمی او را به دریافت پول‌های کلان و امتیازگیری در ازای این حمایت‌ها متهم کرد و سپس هر دو درباره «غیرقانونی» بودن حضور یکدیگر در هیئت‌رئیسه فدراسیون افشاگری کردند.

این دعوا احمد دنیامالی، وزیر ورزش و جوانان ایران را نیز واداشت تا روز بعد از طرفین بخواهد «مسائل را بین خودشان حل کنند» و «آن را در رسانه‌ها و تلویزیون مطرح نکنند.» درخواستی که معنایی جز ادامه پنهان‌کاری درباره پشت‌پرده حضور این افراد در مدیریت فوتبال و جزئیات اختلاف‌ها و جنگ قدرت میان آنان ندارد. بااین‌حال، بررسی ترکیب مدیران فدراسیون فوتبال ایران نشان می‌دهد مسئله فراتر از یک مشاجره تلویزیونی است.

این دو نفر از اعضای مجموعه‌ای ۱۱ نفره هستند که تصمیم‌های اصلی فوتبال ایران، از انتخاب مدیران و سرمربیان تا تصویب هزینه‌ها در اختیار آن قرار دارد. کارنامه این مجموعه نشان می‌دهد چگونه سابقه فعالیت در نهادهای نظامی و امنیتی، مدیریت صنایع، روابط خانوادگی و ارتباط با صاحبان قدرت، در رسیدن به بالاترین مناصب فوتبال نقش داشته است.

۱۱ کرسی چگونه تقسیم شد؟

در انتخابات ۱۱ اسفند ۱۴۰۳ که با دخالت مستقیم نهادهای امنیتی برای تایید یا ردصلاحیت نامزدها برگزار شد، مهدی تاج ریاست فدراسیون را حفظ کرد و مهدی محمدنبی، حیدر بهاروند و فریده شجاعی، نایب‌رئیسان اول، دوم و زنان شدند. علی خطیر و محمد اسفندیارپور به‌عنوان نمایندگان باشگاه‌ها، طهمورث حیدری و علی طاهری به‌عنوان نمایندگان هیئت‌های استانی و فرزین دبیری اسکویی، محمدرحمان سالاری و حجت کریمی در جایگاه کارشناسان به هیئت‌رئیسه راه یافتند.

این انتخابات پس از کنار گذاشتن دو رقیب اصلی تاج، علی کفاشیان و شهاب‌الدین عزیزی خادم برگزار شد و اعضای کمیته‌های بررسی صلاحیت را نیز تاج و هیئت‌رئیسه وقت انتخاب کرده بودند. سازوکار موجود، مشابه دیگر انتخابات سیاسی در جمهوری اسلامی ایران، به مدیران مستقر و بانفوذ امکان می‌دهد رقبایی را که بخت پیروزی دارند، به‌راحتی از رقابت حذف کنند.

بررسی‌های ایندیپندنت فارسی و گفتگو با چند تن از مدیران اسبق وزارت ورزش و فدراسیون فوتبال ایران، نشان می‌دهد پنج عضو این جمع، شامل مهدی تاج، حجت کریمی، محمدرحمان سالاری، علی طاهری و طهمورث حیدری، دارای پیشینه نظامی یا امنیتی هستند و حدود ۴۵ درصد کرسی‌های هیئت‌رئیسه فدراسیون فوتبال را در اختیار دارند.

از اطلاعات سپاه تا حراست تیم ملی

مهدی تاج پیش از تثبیت جایگاهش در فوتبال ایران و تصاحب دو دهه‌های ارکان قدرت در فدراسیون فوتبال، در سپاه پاسداران استان اصفهان فعالیت داشت و در دورانی سمت مهم فرماندهی اطلاعات سپاه اصفهان را نیز در اختیار گرفت. همزمان، کارنامه اقتصادی او با مدیریت در مجموعه‌های فولادی، از فولاد مبارکه و ذوب‌آهن تا فولاد متیل اصفهان پیوند دارد و همین صنایع نیز از تامین‌کنندگان اصلی پول باشگاه‌های صنعتی در فوتبال و فوتسال ایران محسوب می‌شوند.

مهدی تاج در یک دهه اخیر، بارها از سوی فرماندهان ارشد سپاه پاسداران، که بسیاری از آنان در جنگ با اسرائیل کشته شدند، «مدیر نمونه ورزشی» خوانده شده است. او با حذف شمار زیادی از مدیران و فوتبالیست‌های منتقد، مهم‌ترین نقش را در امنیتی کردن فضای فوتبال ایران ایفا کرده است.

حجت کریمی هم که علی خطیر در تلویزیون او را به «صنف چلوکبابی» ارجاع داد، سابقه‌ای گسترده‌تر از رستوران‌داری دارد. او در باشگاه پاس مسئول حراست بود و بنا بر گفته یکی از مدیران سابق و ارشد وزارت ورزش به ایندیپندنت فارسی، کریمی در آن دوران خود را مامور سپاه در حفاظت اطلاعات نیروی انتظامی معرفی می‌کرد. مسیر مدیریتی او سپس به شهرداری دوران محمدباقر قالیباف، همکاری با علیرضا دبیر، سرپرستی تیم‌های کشتی و مدیریت استقلال رسید.

کریمی همچنین مدیرعامل شرکت «توسعه پیشتازان اطلس پارت» است که در سال تاسیس، با سرمایه اولیه ۲۰ میلیون تومان، حدود ۲.۹ میلیارد تومان ارز دولتی برای واردات قطعات خودرو دریافت کرده بود. بنابراین، سابقه او در ورزش با شبکه‌ای از مسئولیت‌های امنیتی، شهری و تجاری همراه بوده است.

محمدرحمان سالاری، دیگر عضو هیئت‌رئیسه فدراسیون فوتبال ایران، پیش‌تر عضو رسمی حراست وزارت ورزش و از نیروهای رسمی وزارت اطلاعات بوده است. حضور او در هیئت‌رئیسه مانع ایفای نقش امنیتی‌اش در سفر تیم ملی فوتبال زنان ایران به استرالیا نشد و مستند شبکه ۱۰نیوز استرالیا نیز او را در حال تعقیب بازیکنان نشان داد. سالاری در این ماموریت، موفق شد شماری از زنان فوتبالیست را که در پی کشتار گسترده دی‌ماه در ایران از استرالیا درخواست پناهندگی کرده بودند، به ایران بازگرداند.

راه و رسم دریافت سمت

از سوی دیگر علی طاهری، عضو هیئت‌رئیسه فدراسیون فوتبال ایران و رئیس هیئت فوتبال اصفهان، از اعضای سابق سپاه پاسداران در این استان و از نزدیکان قدیمی مهدی تاج محسوب می‌شود. مدیریت باشگاه‌های فولاد ماهان، گیتی‌پسند و نامی‌نو نیز درحالی در کارنامه او دیده می‌شود که پیش‌تر، برخی گزارش‌های حقوق‌بشری از نقش او در سرکوب، بازداشت و شکنجه زنان و جوانان اصفهانی در دهه ۶۰ خورشیدی خبر داده بودند.

همچنین طهمورث حیدری، نماینده هیئت‌های استانی در هیئت‌رئیسه فدراسیون فوتبال و رئیس هیئت فوتبال چهارمحال‌وبختیاری، از نیروهای پیشین نیروی انتظامی جمهوری اسلامی با درجه سرهنگی است. او به همراهی دائمی با رئیس فدراسیون، حتی در افتتاحیه کلاس‌های مربیگری و مراسم کلنگ‌زنی شهرت دارد و برخی خبرنگاران ورزشی در ایران به او لقب «سایه تاج» داده‌اند. نام حیدری در پرونده پاداش‌های ۲۰ هزار دلاری اعضای هیئت‌رئیسه نیز مطرح شده و خبر صدور کیفرخواست علیه او، همراه با تاج و محمدنبی در شهریور امسال خبرساز شد. حیدری همچنین با «ناچیز» خواندن پاداش ۱۴۰ میلیارد تومانی امیر قلعه‌نویی، موجی از انتقاد برانگیخت.

واسطه‌گری، صنایع و مناسبات خانوادگی

علی خطیر پیش از عضویت در هیئت‌رئیسه، معاون دبیرکل فدراسیون، معاون و مدیرعامل استقلال و مشاور مهدی تاج بود. امیررضا واعظ آشتیانی و حجت کریمی که هردو سابقه مدیرعاملی استقلال را در کارنامه دارند، در برنامه دوشنبه‌شب «فوتبال برتر» خطیر را به فعالیت به‌عنوان ایجنت و دلال متهم کردند. کریمی همچنین صلاحیت نمایندگی او از باشگاه‌ها را زیر سوال برد، چون به گفته او، خطیر اکنون مدیرعامل یا نماینده هیچ باشگاهی نیست.

در یکی از پرونده‌های مطرح‌شده، علی مطوری، کارگزار انتقال گوستاوو بلانکو، به روزنامه فرهیختگان گفته بود فرد معرفی‌شده از سوی خطیر، ۳۰ هزار دلار کمیسیون این انتقال را دریافت کرده است. شکایت علیرضا خانی درباره جعل امضا و اثر انگشت نیز از دیگر اتهام‌های مطرح‌شده علیه خطیر بود. محرومیت پنج‌ساله خطیر در کمیته اخلاق فدراسیون هم به دلیل همین پرونده‌های مالی صادر شد، که البته درنهایت اسفند ۱۴۰۰ با دخالت مستقیم مهدی تاج به تبرئه انجامید.

محمد اسفندیارپور، عضو دیگر هیئت رئيسه فدراسیون فوتبال ایران، مدیرعامل فعلی باشگاه گل‌گهر سیرجان است که نامش در پرونده پرداخت رشوه ۲۰۰ سکه طلا به مهدی تاج مطرح شده بود. در این پرونده جنجالی که نخستین‌بار از سوی ایندیپندنت فارسی افشا شد، محمد جواهری، مدیرعامل وقت گل‌گهری بازداشت شد، اما اسفندیارپور به‌عنوان رئیس وقت هیئت‌مدیره گل‌گهر که دستور مستقیم این پرداخت را داده بود، موفق شد پرونده اش را مختومه کند.

همچنین علیرضا بابایی، مدیرعامل باشگاه چادرملوی اردکان به تازگی در گفتگو با عادل فردوسی‌پور افشا کرد که واریزهای پنهانی باشگاه گل‌گهر به حساب مهدی تاج و فدراسیون فوتبال همچنان ادامه دارد. به گفته او، اسفندیارپور در یک نمونه، زمستان سال گذشته ۱۰۰ میلیارد تومان در پوشش «کمک به برگزاری اردوهای تیم ملی» به فدراسیون فوتبال پرداخت کرده است، درحالی‌که چنین پرداختی هیچ ارتباطی با وظایف باشگاه گل‌گهر ندارد.

محبوب پزشکیان و زنوزی

در همین حال فرزین دبیری اسکویی، برادرزاده شهرام دبیری، معاون پارلمانی برکنارشده مسعود پزشکیان، بدون کمترین تجربه مدیریتی در فوتبال و با اتکا به روابط خانوادگی، پیوند با صاحبان قدرت سیاسی و اقتصادی و حمایت مستقیم پزشکیان، در جایگاه «کارشناس» به هیئت‌رئیسه فدراسیون فوتبال راه یافته است.

عموی او از نزدیکان رئیس‌جمهوری ایران است که پس از افشای سفر پرهزینه خانوادگی‌اش به قطب جنوب، پزشکیان ناچار شد او را برکنار کند. اعضای خانواده فرزین دبیری همچنین به محمدرضا زنوزی، مالک متمول باشگاه تراکتور و حامی مالی اصلی پزشکیان در انتخابات نزدیک هستند و در هیئت‌رئیسه، نماینده غیررسمی منافع زنوزی و حلقه نزدیک به پزشکیان محسوب می‌شود. حضور او نیز نشان می‌دهد چگونه روابط خانوادگی و حمایت سیاسی به کرسی تصمیم‌گیری در فوتبال ایران تبدیل می‌شود.

همچنین فریده شجاعی، همسر منصور پورحیدری، دیگر چهره این مجموعه است که در اقدامی عجیب و غیرقانونی، همزمان عهده‌دار نایب‌رئیسی زنان فدراسیون فوتبال و عضویت در هیئت‌مدیره باشگاه استقلال شد و در موقعیت آشکار تعارض منافع قرار گرفت. تسنیم در مرداد امسال گزارش داد که حتی حدود ۹ ماه پس از اعلام استعفای او از هیئت‌مدیره استقلال، امضایش پای صورت‌های مالی باشگاه دیده می‌شود و نشانگر استعفای صوری او بوده است. شجاعی در توجیه این اقدام گفت برای پیش رفتن کارهای استقلال، نامه‌ها را امضا کرده است.

پرونده‌های مالی و بقای مدیران

مهدی محمدنبی و حیدر بهاروند، دو نایب‌رئیس مهدی تاج، از مدیران باسابقه حلقه نزدیکان او هستند. در گزارش‌های مربوط به پرونده معروف «فساد مالی بزرگ فوتبال ایران» در تابستان ۱۴۰۴، نام هر دو در میان مسئولانی مطرح شد که تحت بررسی قضایی قرار داشتند و بارها احضار شدند. بهاروند و نبی همچنین از امضاکنندگان و مسئولان اصلی قرارداد پرهزینه مارک ویلموتس بودند. این سرمربی بلژیکی بابت تنها سه ماه حضور در فوتبال ایران و ثبت شکست‌های متوالی، بیش از ۹ میلیون یورو دستمزد و غرامت دریافت کرد و به یکی از گران‌ترین مربیان فوتبال جهان تبدیل شد.

در شهریور امسال نیز خبر صدور کیفرخواست علیه تاج، محمدنبی و حیدری، همراه با دو عضو پیشین هیئت‌رئیسه، در پرونده پاداش‌های ۲۰ هزار دلاری منتشر شد.

از سوی دیگر، هفته گذشته رسانه‌های ایران از کمک ۳.۵ میلیون دلاری فیفا به فدراسیون فوتبال ایران در یک سال گذشته، در چارچوب برنامه حمایت از زیرساخت‌های فوتبال کشورهای عضو خبر دادند. این کمک در شرایطی پرداخت شده است که مهدی تاج پیوسته از بی‌پولی فدراسیون گلایه می‌کرد و از نهادهای حکومتی و باشگاه‌ها مبالغ هنگفتی دریافت کرده است. با این‌حال، تاج و همکارانش هیچ‌گاه دریافت این کمک را رسانه‌ای نکرده بودند و نحوه هزینه‌کرد این مبلغ چشمگیر از سوی رئیس، نایب‌رئیس‌ها و اعضای هیئت‌رئیسه همچنان مشخص نیست.

اکنون برخی خبرنگاران در ایران، جدال اخیر علی خطیر و حجت کریمی را نشانه یارکشی میان حلقه مهدی تاج و جریان نزدیک به احمد دنیامالی و علیرضا دبیر می‌دانند. اختلاف بر سر تمدید قرارداد قلعه‌نویی، سفرهای خارجی، قراردادهای مالی و امتیازهای مدیریتی، بخشی از این تقابل است. در چنین ساختاری، اعضایی که باید بر هزینه‌ها، قراردادها و تصمیم‌های یکدیگر نظارت کنند، همزمان در باشگاه‌ها، شبکه‌های تجاری و جناح‌های مدیریتی صاحب منافع‌اند. همین تداخل منافع، نزاع بر سر پول و کرسی را به محور اصلی اداره فوتبال ایران تبدیل کرده است.