توافق دولت دونالد ترامپ با ایران با مخالفت بخشی از محافظه‌کاران آمریکایی مواجه شده است، اما یکی از مهم‌ترین محورهای انتقادها به احتمال دسترسی تهران به منابع مالی گسترده مربوط می‌شود.

به گزارش سی‌ان‌ان، پس از مصاحبه جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهوری آمریکا، با شبکه سی‌بی‌اس، این برداشت مطرح شد که ایران ممکن است به صندوقی برای بازسازی با ارزش تا ۳۰۰ میلیارد دلار دسترسی پیدا کند. این سخنان باعث شد دولت آمریکا تلاش کند جزئیات بیشتری ارائه دهد و تاکید کند که این منابع از بودجه یا مالیات‌دهندگان آمریکایی تامین نخواهد شد. به گفته مقام‌های دولت، این پول قرار است از سوی کشورهای حوزه خلیج فارس فراهم شود و تنها در صورتی در اختیار ایران قرار گیرد که تهران به مفاد یک توافق صلح پایبند باشد.

با این حال، چنین صحبت‌هایی یادآور بحث‌هایی است که در زمان برجام میان ایران و قدرت‌های جهانی مطرح شده بود. در آن توافق، ایران به میلیاردها دلار از دارایی‌های مسدودشده‌اش در بانک‌های خارجی دسترسی پیدا کرد. برآوردها ارزش این دارایی‌ها را حدود ۵۰ میلیارد دلار عنوان می‌کردند، اما ترامپ آن زمان بارها به رقم ۱۵۰ میلیارد دلار اشاره کرد و این توافق را آماج انتقاد قرار داد.

ترامپ در مقاله‌ای در سپتامبر ۲۰۱۵ نوشت جمهوری اسلامی از این توافق سود مالی هنگفتی به دست خواهد آورد که، به گفته او، می‌توانست برای حمایت از تروریسم در سراسر جهان استفاده شود. او در سخنرانی‌های متعدد همان سال نیز مدعی شد که آمریکا با این توافق عملا ۱۵۰ میلیارد دلار در اختیار ایران قرار داده است.

در مناظره انتخاباتی جمهوری‌خواهان در دسامبر ۲۰۱۵، ترامپ توافق هسته‌ای را «وحشتناک»، «نفرت‌انگیز» و «کاملا ناشی از بی‌کفایتی» توصیف کرد و گفت ایران ۱۵۰ میلیارد دلار دریافت می‌کند، در حالی که یک «کشور حامی تروریسم» است. او در ژانویه ۲۰۱۶ نیز بار دیگر اشاره کرد که نمی‌تواند درک کند چگونه آمریکا با توافقی موافقت کرده که است به «یک کشور تروریستی» ۱۵۰ میلیارد دلار می‌دهد.

هرچند شرایط کنونی با توافق سال ۲۰۱۵ کاملا یکسان نیست، زیرا آن زمان بحث آزادسازی دارایی‌های خود ایران مطرح بود و اکنون موضوع سرمایه‌گذاری احتمالی کشورهای دیگر در ایران مطرح شده است، هر دو مورد به‌معنای دسترسی ایران به منابع مالی قابل توجه در چارچوب یک توافق سیاسی است.

منتقدان جمهوری‌خواه در سال ۲۰۱۵ استدلال می‌کردند که پول ماهیتی قابل جابه‌جایی دارد و حتی اگر مستقیم برای فعالیت‌های نظامی یا تروریستی هزینه نشود، می‌تواند منابع دیگری را آزاد کند تا برای چنین اهدافی به کار گرفته شوند. ترامپ نیز در سال‌های بعد بارها همین استدلال را تکرار کرد.

او در سال ۲۰۱۹ بار دیگر ادعا کرد که ۱۵۰ میلیارد دلار به ایران پرداخت شده و این پول به‌صورت نقدی در اختیار تهران قرار گرفته است. در ژانویه ۲۰۲۰ نیز پس از کشته شدن قاسم سلیمانی گفت دولت باراک اوباما با برجام، ایران را تقویت کرده و به آن ۱۵۰ میلیارد دلار شامل ۱.۷ میلیارد دلار پول نقد داده است.

ترامپ در جریان رقابت‌های انتخاباتی سال ۲۰۲۰ نیز هشدار می‌داد که در صورت پیروزی جو بایدن، توافق مشابهی با ایران شکل خواهد گرفت و بار دیگر میلیاردها دلار در اختیار تهران قرار خواهد گرفت. او حتی پس از شکست در انتخابات، در کارزار انتخابات سنای جورجیا مدعی شد که دولت بعدی ممکن است نه ۱۵۰ میلیارد دلار، بلکه ۲۵۰ میلیارد دلار به ایران بدهد.

این در حالی است که اکنون معاون رئیس‌جمهوری از احتمال دسترسی تهران به صندوقی سخن گفته است که ارزش آن از ارقامی که ترامپ در سال‌های گذشته مطرح می‌کرد بیشتر است.