یک مطالعه جدید دریافته است که کبوترهای نامه‌بر، توانایی شگفت‌انگیزشان را برای پیمودن مسافت‌های طولانی، نه مدیون چشم‌ها، مغز یا منقار خود، بلکه مدیون سلول‌های ویژه‌ای در کبدشان‌اند.

توانایی کبوترها برای طی کردن صدها مایل و در عین حال، پیدا کردن راه بازگشت به خانه، مدت‌ها دانشمندان را سردرگم کرده بود.

نظریه‌های پیشین نشان می‌دادند که این پرندگان ممکن است میدان‌های مغناطیسی زمین را از طریق مولکول‌های حساس به نور در چشم‌هایشان یا ذرات مغناطیسی بسیار کوچکی در منقارشان تشخیص دهند.

اما با وجود دهه‌ها پژوهش، هیچ‌یک از این دو ایده تایید تجربی قدرتمندی دریافت نکردند.

اکنون یک بررسی جدید دریافته که پاسخ ممکن است در مکانی غیرقابل‌انتظار نهفته باشد: کبد.

دانشمندان دریافته‌اند که کبوترهای نامه‌بر ممکن است برای تشخیص میدان مغناطیسی زمین از سلول‌های ایمنی تخصصی موجود در کبد و طحالشان استفاده کنند؛ چیزی که یک سامانه مسیریابی [یا اصطلاحا ناوبری] درونی در اختیار آن‌ها قرار می‌دهد.

این سلول‌های ایمنی که «ماکروفاژ» نام دارند، هنگام تجزیه گلبول‌های قرمز فرسوده، آهن را در خود انباشته می‌کنند.

بر اساس یک مقاله جدید که در مجله ساینس‌ (Science) منتشر شد، آهن انباشته‌شده به این سلول‌های ایمنی ویژگی‌های مغناطیسی منحصربه‌فردی می‌دهد، از جمله توانایی واکنش نشان دادن به میدان مغناطیسی سیاره.

پژوهشگران دریافته‌اند هنگامی که این ماکروفاژها حذف شدند، کبوترها برای پیدا کردن راه بازگشت به خانه با مشکل روبرو شدند؛ موضوعی که به نقش آن‌ها در ناوبری اشاره دارد که پیش از این ناشناخته بود.

مارتین ویکلسکی، مدیر «موسسه رفتار جانوری ماکس پلانک» در آلمان، گفت: «آنچه در ناوبری پرندگان، شبیه یک 'حس غریزی' به نظر می‌رسد، ممکن است در واقع یک پایه فیزیکی داشته باشد.»

دکتر ویکلسکی گفت: «اگر سلول‌های ایمنی بخشی از سازوکار تشخیص جهت در پرندگان باشند، این موضوع درک ما از ناوبری را به طور بنیادین تغییر خواهد داد.»

اگرچه دانشمندان مدت‌ها است می‌دانند که پرندگان مهاجر و کبوترهای نامه‌بر از میدان مغناطیسی زمین به‌عنوان ابزاری برای ناوبری استفاده می‌کنند، اینکه حیوانات دقیقا چگونه آن میدان را تشخیص می‌دهند، همچنان یکی از بزرگ‌ترین معماهای زیست‌شناسی بوده است.

این مقاله جدید دریافته است که کبد و طحال می‌توانند با ترکیب دانش ایمنی‌شناسی، فیزیک و رفتار جانوری، نقشی مهم در ناوبری ایفا کنند.

دانشمندان در این مطالعه، چند اندام کبوترهای نامه‌بر را، که پیش‌تر با توانایی تشخیص میدان‌های مغناطیسی مرتبط دانسته می‌شدند، از جمله چشم‌ها، منقار و مغز، بررسی کردند.

کلیویا لیسوفسکی، یکی دیگر از نویسندگان مقاله، گفت: «ما سرنخ‌هایی داشتیم که نشان می‌داد کبد و طحال ویژگی‌های مغناطیسی دارند، زیرا گلبول‌های قرمز را تجزیه می‌کنند و در نتیجه مقدار زیادی آهن را در بدن ذخیره می‌کنند.»

در میان همه بافت‌ها و اندام‌های بررسی‌شده، کبد بالاترین غلظت آهن را داشت و قوی‌ترین واکنش مغناطیسی را ایجاد کرد.

آزمایش‌های بیشتر تایید کردند که ماکروفاژهای کبد، مسئول این ویژگی‌های مغناطیسی‌اند.

دانشمندان سپس بررسی کردند که آیا این ماکروفاژها واقعا بر ناوبری تاثیر می‌گذارند یا خیر.

آن‌ها برای این کار، ماکروفاژهای کبدی را از کبوترها حذف کردند. این کبوترها آموزش دیده بودند از مکان‌هایی در آلمان که بیش از ۲۰ کیلومتر فاصله داشتند، به کبوترخانه خود بازگردند.

پژوهشگران دریافتند در روزهای ابری، زمانی که خورشید پنهان بود، کبوترهایی که فاقد این ماکروفاژها بودند حس جهت‌یابی خود را از دست می‌دادند و برای بازگشت به خانه با مشکل مواجه می‌شدند.

با این حال، در روزهای آفتابی آن‌ها همچنان می‌توانستند با موفقیت بازگردند، امری که نشان می‌دهد، این پرندگان هنگام پرواز برای جهت‌یابی، در کنار نشانه‌های خورشیدی، از اطلاعات مغناطیسی استفاده می‌کنند.

دانشمندان سپس با استفاده از میکروسکوپ‌های پیشرفته این را بررسی کردند که اطلاعات از کبد کبوترها چگونه به مغز منتقل می‌شود.

آن‌ها دریافتند که ماکروفاژهای سرشار از آهن، در نزدیکی رشته‌های عصبی قرار دارند؛ امری که حاکی از وجود یک مسیر احتمالی است که اطلاعات مغناطیسی از طریق آن، از کبد به دستگاه عصبی و در نهایت به مغز منتقل می‌شود.

دکتر لیسوفسکی گفت: «این یافته‌ها نخستین شواهد مشخص را درباره این فراهم می‌کند که میدان مغناطیسی زمین چگونه می‌تواند درون بدن، درک شود و برای هدایت حرکت به مغز انتقال یابد.»