جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا (سیا)، روز پنجشنبه به کوبا رفت تا با مقام‌های اطلاعاتی این کشور و رائول گیلرمو «رائولیتو» رودریگز کاسترو، نوه رهبر پیشین کوبا، رائول کاسترو، دیدار کند. 

کوبا درگیر بحران شدید اقتصادی و کمبود گسترده سوخت است، بحرانی که بخشی از آن به تحریم‌های آمریکا بازمی‌گردد. در عین حال، دونالد ترامپ بارها نشان داده که از تغییر رژیم در کوبا حمایت می‌کند. با این حال، یک مقام سیا گفت رتکلیف در دیدارهایش تاکید کرده که اگر دولت کوبا «تغییرات اساسی» ایجاد کند، راه برای همکاری با آمریکا باز خواهد بود. 

به گفته این مقام، رتکلیف از مقام‌های کوبایی خواسته از عملیات سوم ژانویه که به سرنگونی نیکلاس مادورو در ونزوئلا انجامید درس بگیرند.

نکته قابل توجه این است که دولت کوبا حاضر شده به شکل علنی از یکی از مقام‌های ارشد دولت ترامپ، آن هم رئیس سیا، استقبال کند، موضوعی که نشان می‌دهد بخشی از حاکمیت در هاوانا ممکن است به دنبال رسیدن به توافقی با واشنگتن باشد.

یک مقام ارشد دولت آمریکا به اکسیوس گفت: «آنها سوخت ندارند. پول ندارند. هیچ کس هم قرار نیست برای نجاتشان بیاید. رژیم کوبا از سال ۱۹۵۹ دوام آورده، اما حتی خودشان هم فهمیده‌اند که زمان تغییر رسیده است.»

همان‌طور که اکسیوس پیش‌تر گزارش داده بود، وزیر خارجه آمریکا، مارکو روبیو، مذاکرات محرمانه‌ای را با رهبران و چهره‌های بانفوذ کوبا آغاز کرده است، هرچند هنوز نشانه روشنی از پیشرفت این گفتگوها دیده نمی‌شود.

این مقام سیا گفت، رتکلیف در جریان این سفر با رائولیتو کاسترو ــ فردی که روبیو نیز با او در حال مذاکره است ــ و همچنین با لازارو آلوارز کاساس، وزیر کشور کوبا، و رئیس دستگاه اطلاعاتی این کشور دیدار کرده است.

تمرکز بر فشار اقتصادی

تحریم‌های اضطراری‌ای که هفته گذشته روبیو اعلام کرد، در واقع هشدار مستقیمی بود به شرکت‌هایی که هنوز با دولت کوبا همکاری می‌کنند، هشداری مبنی بر اینکه ممکن است با جریمه‌های سنگین مالی روبه‌رو شوند.

یک مقام آمریکایی گفت: «شرکت‌ها همین حالا هم به‌سختی می‌توانند در کوبا سود کنند و این تحریم‌ها باعث می‌شود حضور در آنجا دیگر برایشان صرفه اقتصادی نداشته باشد.»

نکته جالب توجه این است که دولت کوبا نخستین طرف بود که این دیدار را علنی کرد و آن را «بخشی از تلاش‌ها برای رسیدگی به شرایط فعلی» خواند.

رسانه‌های دولتی هاوانا گزارش دادند که مقام‌های کوبایی در این دیدار به رتکلیف گفته‌اند که کوبا تهدیدی برای آمریکا نیست و کشوری حامی تروریسم دولتی محسوب نمی‌شود؛ عنوانی که در دوره نخست ریاست‌جمهوری ترامپ به این کشور داده شده بود.

یک مقام سیا گفت: «رتکلیف به هاوانا رفت تا پیام رئیس‌جمهور ترامپ را منتقل کند؛ اینکه آمریکا آماده است درباره مسائل اقتصادی و امنیتی به شکل جدی وارد تعامل شود، اما تنها در صورتی که کوبا تغییرات اساسی ایجاد کند.»

یک مقام رسمی دیگر هم گفت: «رتکلیف و مقام‌های کوبایی در این نشست درباره همکاری‌های اطلاعاتی، ثبات اقتصادی و مسائل امنیتی گفتگو کردند. این مذاکرات در شرایطی انجام شد که آمریکا معتقد است کوبا دیگر نباید به پناهگاه امن دشمنان واشنگتن در نیمکره غربی بدل شود.»

وضعیت فعلی در کوبا

خبرهای منتشرشده از کوبا در ۲۴ ساعت گذشته نشان می‌دهد بحران در این کشور با سرعت در حال عمیق‌تر شدن است. وزیر انرژی کوبا روز چهارشنبه اعلام کرد که ذخایر نفت و گازوئیل کشور تقریبا به پایان رسیده و خاموشی‌های روزانه ممکن است بیش از ۲۰ تا ۲۲ ساعت طول بکشد.

کمبود سوخت پس از عملیات علیه مادورو شدت گرفت، زمانی که آمریکا کنترل صادرات نفت ونزوئلا را ــ که کوبا وابستگی بسیاری به نفت آن داشت ــ در دست گرفت.

همچنین گزارش‌های منتشرشده نشان می‌دهد برخی بیمارستان‌های کوبا در ارائه خدمات حیاتی با مشکل مواجه‌اند و بسیاری از شهروندان، به دلیل نبود گاز، برای پخت‌وپز به روش‌های اضطراری و نامعمول روی می‌آورند.

کوبا روز پنجشنبه یک زندانی سیاسی به نام سیسی آباسکال زامورا را نیز آزاد کرد؛ اقدامی که بسیاری آن را نشانه‌ای دیگر از تلاش دولت برای کاهش فشارهای آمریکا می‌دانند.

پشت پرده این دیدار

دیدار رئیس سیا با همتای کوبایی‌اش اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا کوبا یکی از امنیتی‌ترین ساختارهای اطلاعاتی در منطقه را در اختیار دارد و دستگاه‌های امنیتی این کشور نظارت و کنترل گسترده‌ای بر جامعه دارند.

مقام‌های آمریکایی می‌گویند واشنگتن خواهان آن نیست که ساختار امنیتی کوبا، حتی در صورت تغییرات سیاسی، به‌طور کامل از بین برود، زیرا چنین وضعیتی به ناآرامی‌های گسترده خیابانی و موج بزرگ مهاجرت به آمریکا منجر خواهد شد.

مقام سیا تاکید کرده که امکان گفتگو با آمریکا همیشه برقرار نخواهد ماند و اگر مذاکرات به نتیجه نرسد، ترامپ راه دیگری برای «اجرای خطوط قرمز خود» پیدا خواهد کرد.