حدود ۲۰ درصد نفت و گازمایع طبیعی موردنیاز جهان از تنگه هرمز عبور میکند. با این حال این گذرگاه برای کشورهای حاشیه خلیج فارس تنها یک مسیر انتقال انرژی نیست، بلکه شریان حیاتی تامین غذا برای بیش از ۱۰۰ میلیون نفر هم به شمار میرود و اکنون با اختلال در این تنگه، زنجیره تامین غذا در منطقه هم با تهدید جدی مواجه شده است.
آباد کردن، رونق بخشیدن و دوام آوردن در اقلیم خشک جنوب خلیج فارس نیازمند تلاش بسیار است. با آبوهوای گرمی که در تابستان از ۵۰ درجه سانتیگراد فراتر میرود و زمینهای قابلکشت اندک، بخش زیادی از آب آشامیدنی مردم کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس از دریا و از طریق آبشیرینکنها تامین میشود، اما بیشتر غذای آنها باید از خارج وارد شود.
به گزارش سیانان، عربستان سعودی در حال حاضر بیش از ۸۰ درصد موادغذایی خود را وارد میکند. در امارات متحده عربی، این رقم حدود ۹۰ درصد و در قطر، نزدیک به ۹۸ درصد است. حتی در عراق هم با وجود دو رودخانه بزرگ، بخش عمده مواد غذایی از طریق تنگه هرمز وارد میشود. به این ترتیب در مجموع، بخش اعظم محمولههای غذاییِ ورودی به منطقه از این تنگه عبور میکند که اکنون تقریبا بسته شده است.
با بسته شدن این آبراهه، شرکتهای حمل مواد غذایی با شتاب در پی یافتن مسیرهای جایگزیناند که البته همگی پرهزینهترند، با چالشهای لجستیکی مواجهاند و نمیتوانند بهطور کامل جایگزین جریان از دسترفته شوند؛ موضوعی که چشمانداز افزایش قیمتها و کاهش حق انتخاب مصرفکنندگان را تقویت میکند.
حتی خود ایران نیز برای بخش زیادی از تجارت خود به تنگه هرمز وابسته است.
برنامه جهانی غذا هشدار داده که زنجیرههای تامین غذا ممکن است با شدیدترین اختلال از زمان همهگیری کوویدــ۱۹ و اوایل جنگ اوکراین در سال ۲۰۲۲ روبرو شوند، زیرا هزینههای حملونقل بهطور قابلتوجهی افزایش یافته است.
خردهفروشان میگویند هرچند در منطقه خلیج فارس خطر بروز بحران گرسنگی وجود ندارد، این درگیری حملونقل دریایی را کاملا مختل کرده است.
شرکت کیبسونز اینترنشنال (Kibsons International)، خردهفروش مواد غذایی تازه و سبزیجات، مستقر در امارات، که سالانه ۵۰ هزار تن مواد غذایی وارد میکند و این مواد را از کشورهایی مانند آفریقای جنوبی و استرالیا تامین میکند، میگوید اکنون تمرکز بر تغییر مسیر محمولهها است.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
طبق اعلام عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO)، یک نهاد نظارتی تحت کنترل ارتش بریتانیا، از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، نزدیک به ۲۴ کشتی در منطقه هدف حمله قرار گرفتهاند، از جمله یک کشتی باری در سواحل عمان. بنابراین شرکتهای کشتیرانی حاضر نیستند ریسک عبور از تنگه هرمز را بپذیرند.
مسئله دیگر کشتیهاییاند است که هماکنون روی دریا هستند. برای مثال، کیبسونز مقدار زیادی موادغذایی عمدتا تازه در کانتینر کشتیهایی دارد که در حال حاضر پشت تنگه منتظر ماندهاند، بیآنکه تاریخ رسیدن یا حتی بندر مقصد مشخصی داشته باشند.
مسئله هزینه بیمه هم مطرح است. در جزئیات ریز قراردادهای حملونقل، بندهایی تحت عنوان «بندهای زمان جنگ» وجود دارد که اکنون فعال شدهاند. این بندها از کشتیها در برابر ورود به مناطق خطرناک محافظت میکنند و به آنها حق میدهند بندر محل تخلیه محموله را خود انتخاب کنند، اما صرف رسیدن به خشکی هم پایان ماجرا نیست و مسئله برنامهریزی برای حملونقل زمینی را مطرح میکند.
شرکتهای کشتیرانی برای هر کانتینری که مقصدش «کل خاورمیانه» باشد، چهار دلار هزینه اضافی وضع کردهاند. در خشکی نیز، هزینه حمل با کامیون و لجستیک برای انتقال کالا به امارات، بین ۴ تا ۹ هزار دلار به ازای هر کانتینر است.
این افزایش هزینهها در نهایت به مصرفکنندگان منتقل خواهد شد. برخی شرکتها پیشبینی کردهاند که قیمت برخی کالاها، بهویژه مواد غذایی تازه و لبنیات تا ۲۰ درصد افزایش یابد.
حملونقل هوایی نیز یک شریان حیاتی برای منطقه است، اما این بخش هم در هفتههای اخیر با مشکلاتی روبرو بوده است. فرودگاه بینالمللی دبی پس از حملات تلافیجویانه تهران پس از ۲۸ فوریه، ۴۸ ساعت کاملا بسته شد که هم بر مسافران و هم بر محمولههای بار تاثیر گذاشت. پروازها از سایر فرودگاههای منطقه هم بهشدت محدود شده است.
برخی شرکتها در واکنش به این شرایط، در حال بررسی مسیرهای زمینی از جمله انتقال کالا از بریتانیا، از طریق فرانسه و ترکیه، به کشورهای منطقهاند. با این حال این مسیرها هم محدودیتهای خاص خود را دارند. اثر زنجیرهای این اختلالات هم برای مصرفکننده مطلوب نیست و باید منتظر قیمتهای بالاتر و انتخابهای کمتر بود.
دولتهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در تلاشاند این چالشها را کاهش دهند. برای مثال عمان و امارات یک کریدور تجاری جدید ایجاد کردهاند که انتظار میرود روند ترخیص کالا میان بندرهایی مانند مسقط و جبلعلی را تسریع کند. با این حال مسئله امنیت باید از اساس، حلوفصل شود.
در روزهای اخیر، بحث درباره تامین امنیت تنگه هرمز به روش نظامی افزایش یافته است، بهویژه پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، به شرکت مالی توسعه آمریکا ماوریت داد تا به شرکتهای کشتیرانی تضمینهای امنیتی ارائه دهد و حتی احتمال اسکورت نیروی دریایی آمریکا را نیز مطرح کرد، اما باید توجه داشت که اسکورتهای دریایی آمریکا و اتحادیه اروپا به این زودیها از راه نمیرسند و حتی اگر چنین حمایت نظامی در دسترس قرار گیرد، اولویت با نفتکشها خواهد بود نه کشتیهای باری.
پیش از بحران اخیر، روزانه تا ۶۰ نفتکش از تنگه هرمز عبور میکرد. بنابراین حتی اگر چنین عملیات پیچیده و پرهزینهای (اسکورت) اجرا شود و موفق هم باشد، مشکل جابهجایی کشتیهای باری حامل غذا و دیگر کالاهای حیاتی همچنان باقی خواهد ماند، زیرا اولویت به نفتکشها داده خواهد شد.
