طالبان و بن‌بست شناسایی؛ حقوق زنان و احکام بازداشت در برابر مشروعیت بین‌المللی

علنی شدن بازداشت چهار مقام ارشد طالبان می‌تواند هزینه به‌ رسمیت‌ شناختن رژیم طالبان را افزایش دهد

شرایط به‌ رسمیت‌ شناختن رژیم طالبان در سطح جهانی همچنان دشوار است و علنی شدن حکم بازداشت چهار مقام ارشد این رژیم هم می‌تواند در این مسیر موانع تازه‌ای ایجاد کند. تاکنون تنها روسیه رژیم طالبان را به رسمیت شناخته است و کشورهای منطقه، از جمله چین، ازبکستان، ترکمنستان، هند و قطر با وجود داشتن روابط و تعامل با طالبان، از به‌ رسمیت‌ شناختن این رژیم خودداری کرده‌اند. 

در طول پنج سال حاکمیت مجدد طالبان بر افغانستان، به رسمیت شناخته شدن این رژیم در جهان به‌عنوان دولت قانونی افغانستان و کسب کرسی نمایندگی افغانستان در سازمان ملل متحد از تقاضاهای اصلی این رژیم بوده است. با این حال، طالبان در این راه، در شیوه حکومتداری خود اصلاحاتی ایجاد نکردند و در برخورد با مردم افغانستان و به‌‌ویژه زنان نرمشی نشان ندادند؛ سیاست‌هایی که تداوم آن‌ها از موانع اصلی پذیرش بین‌المللی رژیم طالبان به شمار می‌رود. 

Read More

This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)

در کنار این موانع، دیوان کیفری بین‌المللی برای چهار مقام ارشد طالبان شامل ملا هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، عبدالحکیم حقانی، رئیس دادگاه عالی طالبان، حبیب‌الله آغا، وزیر آموزش و پرورش و ندا محمد ندیم، وزیر آموزش عالی این رژیم، حکم بازداشت صادر کرده است.

این دیوان روز دوشنبه ۱۳ مهر (۵ اکتبر) نسخه‌های عمومی احکام بازداشت حبیب‌الله آغا و ندا محمد ندیم را منتشر کرد. این دو مقام به ارتکاب «آزار و اذیت بر مبنای جنسیت»، از جمله محروم کردن دختران از حق تحصیل متهم‌اند. 

عبدالقهار بلخی، سخنگوی وزارت خارجه طالبان، در واکنش به احکام بازداشت دیوان کیفری بین‌المللی گفت که این رژیم دیوان را به رسمیت نمی‌شناسد. او در حساب ایکس خود نوشت که را این اقدام را «نقض آشکار حاکمیت ملی و استقلال افغانستان و اصل پذیرفته‌‌شده مداخله نکردن در امور داخلی کشورها» می‌داند.  بلخی همچنین تاکید کرد که امارت اسلامی هیچ‌ گونه همکاری و تعاملی با دیوان کیفری بین‌المللی ندارد. 

دیوان کیفری بین‌المللی نیروی پلیس مستقل برای اجرای احکام بازداشت ندارد و برای بازداشت و انتقال متهمان به همکاری کشورها وابسته است. از این رو، اجرای این حکم‌ها در افغانستان، با توجه به تسلط طالبان، با موانع جدی مواجه است. با این حال، این وضعیت به معنای منتفی شدن احتمال بازداشت این افراد در خارج از افغانستان نیست و در صورت سفر خارجی هر یک از این چهار نفر، می‌تواند پیامدهای حقوقی برای آنان داشته باشد؛ به‌‌ویژه در کشورهایی که عضو دیوان‌اند و تعهد همکاری با آن را دارند. 

در میان این افراد ملا هبت‌الله آخندزاده، رهبر طالبان، اغلب دور از انظار عمومی در افغانستان به سر می‌برد. پنهان بودن زندگی و فعالیت‌های او، همراه با کنترل امنیتی شدید طالبان، دسترسی به او را دشوارتر هم کرده است.

از نظر سیاسی، علنی شدن حکم‌های بازداشت می‌تواند برخی کشورها را در تعامل با مقام‌های تحت تعقیب محتاط‌‌تر کند و هزینه به‌ رسمیت‌ شناختن رژیم طالبان را افزایش دهد. با این حال، تاثیر این حکم‌ها بر تصمیم کشورها به ملاحظات سیاسی و حقوقی آنان وابسته است و نمی‌توان دشوارتر شدن شناسایی دیپلماتیک را پیامدی قطعی و خودکار دانست. 

در داخل افغانستان نیز طالبان اعتراض‌های زنان برای برخورداری از حق کار و تحصیل را با زور سرکوب کرده‌اند. در ماه‌های اخیر، نیروهای امر به معروف این رژیم زنان را به اتهام «بی‌حجابی» بازداشت کرده و فشار بر آن‌ها و محدودیت حضورشان در فضای عمومی را افزایش داده‌اند. در نتیجه این فشارها، بخشی از اعتراض‌های زنان در داخل افغانستان به صورت پنهانی و زیرزمینی ادامه می‌یابد.

ادامه سرکوب معترضان و بازداشت زنان، در کنار ممنوعیت‌ کار و آموزش از موانع رفع اختلاف طالبان با جامعه جهانی بر سر حقوق زنان است. حکومت طالبان در طول پنج سال گذشته انحصار قدرت را تشدید کرده و بخش عمده قدرت در اختیار مقام‌های پشتون‌تبار طالبان از بخش‌های جنوبی و شرقی افغانستان قرار دارد و این رژیم برای مشارکت سیاسی گروه‌ها و جریان‌های خارج از ساختار خود در تصمیم‌گیری‌های اصلی حکومت اقدامی نکرده است. 

سمت‌های اصلی و بلندپایه حکومتی هم اغلب در اختیار اعضای طالبان و افراد نزدیک به رهبران این رژیم است. طالبان برای پایان دادن به این انحصار قومی و گروهی و ایجاد حکومتی با مشارکت دیگر جریان‌های سیاسی هم تغییری اساسی در ساختار قدرت به وجود نیاوردند و ادامه این وضعیت نیز می‌تواند تلاش آنان را برای کسب پذیرش بین‌المللی با موانع بیشتری مواجه کند. 

گسترش دامنه مقاومت مسلحانه جبهه‌های نظامی مخالف طالبان نیز می‌تواند بر تلاش این رژیم برای کسب مشروعیت بین‌المللی تاثیر بگذارد. این جبهه‌ها تاکید دارند که طالبان به گفتگوی سیاسی و تعامل با مخالفان اعتقادی ندارند و تنها در برابر فشار نظامی واکنش نشان می‌دهند. آنان تشدید حملات خود را با همین استدلال توجیه می‌کنند. ادامه این درگیری‌ها می‌تواند ادعای طالبان را مبنی بر کنترل کامل افغانستان با چالشی جدی مواجه کند.

بیشتر از جهان