تنگه هرمز همواره یکی از اهرم فشارهای اقتصادی مهم جمهوری اسلامی ایران به شمار میرفت؛ گذرگاهی حیاتی که حجم عظیمی از نفت و گاز از مسیر آن راهی بازارهای جهانی میشود. با این حال، تداوم باز بودن تنگه و بازگشت تدریجی نفتکشها معادله پیشین را تغییر داده است. بر اساس دادههای موسسه کپلر، صادرات نفت خام تولیدکنندگان بزرگ خاورمیانه در سپتامبر به حدود ۱۲.۸ میلیون بشکه در روز افزایش یافت، در حالی که جریان نفت عبوری از تنگه هرمز نیز به حدود ۷.۴ میلیون بشکه در روز رسید؛ روندی که از بازگشت محسوس جریان عرضه انرژی حکایت دارد.
اهمیت این بازگشت زمانی آشکارتر میشود که میبینیم صادرات نفت عربستان سعودی در سپتامبر به حدود ۵.۴ میلیون بشکه در روز رسید؛ در حالی که این رقم در ماه اوت ۲.۴ میلیون بشکه در روز بود. همزمان، حجم محمولههای نفتی بارگیریشده در پایانه راس تنوره نیز به حدود ۳.۶ میلیون بشکه در روز رسید، در حالی که این میزان در ماه اوت، ۹۲۹ هزار بشکه ثبت شده بود.
دادههای موسسه کپلر همچنین از عبور ۱۹ نفتکش غولپیکر (VLCC) از تنگه هرمز در هفته گذشته حکایت دارد که هر یک نزدیک به دو میلیون بشکه نفت خام عربستان سعودی حمل میکردند. این آمار استمرار جریان نفت از تنگه هرمز را تایید میکند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
در همین چارچوب، عربستان سعودی ۲۲ سپتامبر فعالیت خط لوله شرقــغرب را که در پی حملاتی به ایستگاههای پمپاژ آن متوقف شده بود، بهتدریج از سر گرفت. ظرفیت این خط لوله هفت میلیون بشکه در روز است، اما انتقال نفت در ابتدا با حجم محدودی آغاز شد و آرامکو قصد دارد این میزان را بهتدریج به حدود چهار میلیون بشکه در روز افزایش دهد و نفت را به ینبع منتقل کند.
اهمیت این خط لوله در آن است که امکان انتقال نفت بدون عبور از تنگه هرمز را فراهم میکند و در صورت اختلال در کشتیرانی در خلیج فارس، مسیر جایگزینی برای صادرات نفت عربستان سعودی در اختیار این کشور قرار میدهد.
دادههای ردیابی نفتکشها نیز نشان میدهد که در ۲۰ سپتامبر، حدود ۱۴ میلیون بشکه نفت در هفت نفتکش غولپیکر در راس تنوره بارگیری و حدود ۶۰ میلیون بشکه نفت نیز در دریای عمان از یک کشتی به کشتی دیگر منتقل شد.
این تحولات نشان میدهد که بازار نفت بهطور کامل به یک مسیر واحد وابسته نیست و تولیدکنندگان میتوانند با تغییر مسیر عرضه و استفاده از گزینههای لجستیکی متنوع، اثر تهدیدهای احتمالی علیه کشتیرانی را کاهش دهند و مانع از اختلال جدی در جریان نفت از تنگه هرمز شوند.
تداوم باز بودن تنگه هرمز و بازگشت جریان نفت همزمان با ازسرگیری فعالیت خط لوله شرقــغرب عربستان سعودی، بهتدریج از قدرت اهرم بستن تنگه برای چانهزنی میکاهد. هرچه عبور نفتکشها ادامه یابد و مسیرهای جایگزین بیشتری در دسترس باشد، تهدید به اختلال در عرضه نیز کمتر میتواند بازار را با کمبود پایدار انرژی روبهرو کند. در نتیجه از کارآیی اهرم هرمز که زمانی ابزاری قابلتوجه برای اعمال فشار در اختیار جمهوری اسلامی ایران قرار میداد، بهتدریج کاسته میشود و در نهایت ممکن است جایگاهش را بهعنوان یکی از ابزارهای اصلی چانهزنی در بازار جهانی نفت از دست بدهد.
از سوی دیگر، انعطافپذیری عرضه نفت عربستان سعودی باعث میشود هرگونه اختلال موقت در تنگه هرمز الزاما به کمبود پایدار نفت در بازار نینجامد، چرا که تنوع مسیرهای صادراتی و امکان تغییر مسیر محمولهها متناسب با شرایط کشتیرانی و تقاضای بازار امکان توزیع مجدد محمولهها و تداوم عرضه را فراهم میکند.
برگرفته از الریاض
