پروازهای ایران در چند کشور در چارچوب کارزار فشار آمریکا بر جمهوری اسلامی بر سر تنگه هرمز لغو شدهاند؛ اقدامی که فشار بیشتری بر جمهوری اسلامی وارد میکند، در حالی که این کشور همزمان با محاصره دریایی آمریکا و اختلال در مرزهای زمینی خود مواجه است.
از روز چهارشنبه، شرکتهای خارجی که به شرکتهای هواپیمایی ایران سوخترسانی یا خدمات دیگری ارائه میکنند، با خطر تحریمهای ثانویه آمریکا مواجه خواهند شد. آمریکا میگوید پروازهای مسافربری ایران در انتقال سلاح و نیروهای نظامی نقش داشتهاند.
این اقدام قرار است مکمل تلاشهای نیروی دریایی آمریکا برای متوقف کردن تردد دریایی از بنادر ایران از طریق محاصره باشد؛ اقدامی که حمل محمولههای کالا و انرژی از سوی تهران را مختل کرده است. بخش قابلتوجهی از انتقال کالا به مسیرهای زمینی منتقل شده که اکنون با گلوگاههای شدید و ازدحام گسترده روبهرو هستند.
متیو لویت، که در دهه ۲۰۰۰ معاون دستیار وزیر خزانهداری آمریکا در امور اطلاعات و تحلیل بود، گفت: «اگر ارائهدهندگان خدمات در سراسر جهان نتوانند به ارائه خدمات ضروری برای ادامه پرواز به شرکتهای هواپیمایی ایران ادامه دهند، این شرکتها در نهایت عمدتا به خطوط هوایی داخلی تبدیل خواهند شد.»
او افزود: «این اقدام به نوعی به معنای جدیتر شدن تحریمهایی است که مدتهاست علیه شرکتهای هواپیمایی ایران وجود دارد.»
محدودیتهای اعمالشده علیه شرکتهای هواپیمایی ایران بخشی از مجموعه تحریمهای وزارت خزانهداری آمریکا علیه بخش هوانوردی ایران است. این تحریمها شامل قرار دادن نام عوامل فعال برای ماهانایر، بزرگترین شرکت هواپیمایی خصوصی ایران، در فهرست تحریمها و تحریم ۲۷ شرکت هواپیمایی کوچکتر ایرانی نیز بوده است. خط هواپیمایی ماهان مدتها بهعنوان مسیری برای انتقال نیرو و تجهیزات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مورد استفاده قرار گرفته است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز دوشنبه به شبکه سیانبیسی گفت: «اگر آنها فرود بیایند، نمیتوانید به آنها سوخت بدهید، نمیتوانید خدمات فرودگاهی ارائه کنید، نمیتوانید بلیت آنها را بفروشید؛ وگرنه از نظام مالی دلاری حذف خواهید شد.»
لغو پروازها مشکل تازهای برای ۹۰ میلیون ایرانی ایجاد میکند؛ جمعیتی که پیشتر نیز با تورم بالا و کاهش سریع ارزش ریال مواجه بودهاند. شرکتهای هواپیمایی ایران نقش مهمی در انتقال کالاها و قطعات خودرو و همچنین خروج مردم از کشور داشتهاند.
فشار بر صنعت هوانوردی ایران از همین حالا در حال نمایان شدن است و روز سهشنبه اختلال در پروازها در میان شرکای تجاری ایران در منطقه آغاز شد.
سازمان هواپیمایی کشوری ایران روز سهشنبه اعلام کرد تمام پروازها از تهران به بغداد در عراق و مسقط در عمان، از نیمهشب چهارشنبه لغو خواهند شد. جمهوری آذربایجان نیز اعلام کرد ورود تمامی شرکتهای هواپیمایی ایران به فرودگاههای این کشور ممنوع شده است.
سخنگوی سازمان هواپیمایی گرجستان نیز گفت تمام پروازهای خروجی از این کشور به مقصد ایران، از روز دوشنبه متوقف شدهاند.
مسیرهای بینالمللی ماهانایر در بحبوحه اختلال در پروازها
بر اساس اطلاعات تا ۲۲ سپتامبر، برخی مسیرهای ماهانایر معلق یا مختل شدهاند، در حالی که برخی دیگر همچنان فعال هستند.
مسیرهای تحت تاثیر شامل پروازهایی به استانبول، آنکارا، بغداد، اربیل، سلیمانیه، مسقط، پکن، شانگهای، گوانگژو، شنژن، بانکوک، پوکت، هانوی، اسلامآباد، لاهور، کابل، مزارشریف، مسکو و سنپترزبورگ است.
خط هواپیمایی ماهان هفته گذشته به مسافران اعلام کرد که بنا به درخواست ترکیه و عمان، پروازهای خود به این دو کشور را متوقف خواهد کرد.
از دست دادن این دو مقصد مهم ضربه سنگینی به این شرکت هواپیمایی محسوب میشود؛ شرکتی که با وجود تحریم شدن در سال ۲۰۱۱ به دلیل انتقال نیرو و سلاح برای ارتش ایران، تا همین اواخر همچنان به توسعه مسیرهای جدید ادامه داده بود.
تحریمهای قبلی نیز توانایی ایران برای نگهداری ناوگان هوایی خود را تحت تاثیر قرار دادهاند، زیرا هواپیماهای تجاری بهطور گسترده به قطعات ساخت آمریکا نیاز دارند.
با این حال، بعدازظهر سهشنبه برخی پروازهای شرکتهای هواپیمایی ایران به مقاصد بینالمللی دیگر، از جمله دبی، همچنان در برنامه پروازی قرار داشتند. وزارت خارجه امارات متحده عربی به درخواست والاستریت ژورنال برای اظهارنظر پاسخ نداد.
چین و روسیه
به نوشته وال استریت ژورنال، ترکیه که مدتها تمایل چندانی به اجرای تحریمهای اقتصادی آمریکا نداشت، اکنون محدودیتهایی را علیه بانکهای ایران اجرا میکند.
هفته گذشته، نهادهای ناظر مالی ترکیه مجوز فعالیت شعبه بانک ملی ایران در استانبول را لغو کردند و کنترل یک بانک مستقر در استانبول را که اوایل همین ماه نیز به دلیل نقض تحریمهای مرتبط با ایران تحریم شده بود، در دست گرفتند.
با این حال، چین و روسیه در حال تبدیل شدن به دو کشوری هستند که در برابر کارزار آمریکا مقاومت میکنند.
بر اساس اطلاعات وبسایت ردیابی پرواز فلایت رادار۲۴، اواخر روز سهشنبه هواپیماهای ماهان در حال پرواز به سمت مسکو و گوانگژو، مرکز صنعتی در جنوب چین، بودند.
لویت که اکنون پژوهشگر ارشد موسسه واشنگتن برای سیاست خاور نزدیک است، گفت: «تلاشی به رهبری چین، روسیه و ایران در جریان است تا هر کاری را که ممکن است برای تضعیف نظام تحریمهای بینالمللی، بهویژه تحریمهای یکجانبه آمریکا، انجام دهند.»
وزارت خارجه چین اعلام کرد که تحریمهای آمریکا علیه ماهان و دیگر شرکتهای هواپیمایی ایران را اجرا نخواهد کرد.
این وزارتخانه روز سهشنبه در بیانیهای گفت: «تعاملات دوستانه و همکاری میان چین و ایران، بر پایه احترام متقابل و منفعت متقابل، مشروع و قانونی است.»
