گفته میشود جمهوری اسلامی ایران از «سومالیلند»، این دولت کوچک جداییطلب در آفریقا، بهشدت احساس تهدید میکند، زیرا این احتمال وجود دارد که آمریکا، اسرائیل و دیگر قدرتهای غربی از بندر عمیق (مناسب پهلوگیری کشتیهای بزرگ) و پایگاه هوایی آن استفاده کنند؛ اقدامی میتواند برنامه تهران را برای استفاده از نیروی نیابتیاش یعنی حوثیهای یمن، به منظور حمله به کشتیها در دریای سرخ، بهشدت مختل کند.
این در شرایطی است که جمهوری اسلامی متهم شده حوثیها را برای ازسرگیری حملات به کشتیها، بهویژه در تنگه بابالمندب در دریای سرخ، تحت فشار قرار داده است. این آبراهه، پس از آنکه تنگه هرمز عملا بسته شد، به مسیر اصلی انتقال نفت از خاورمیانه به آسیا تبدیل شده است، اما آیا پایگاه سومالیلند میتواند به نقطه اتکای آمریکا علیه جمهوری اسلامی و حوثیها در مسیرهای دریایی کلیدی تبدیل شود؟
لیزا دفتری، کارشناس خاورمیانه و سیاست خارجی، دراینباره به فاکس نیوز دیجیتال گفت: «رژیم ایران از نقشی که سومالیلند ممکن است ایفا کند، یعنی شکلگیری یک جای پای طرفدار غرب و احتمالا طرفدار اسرائیل مشرف به بابالمندب که میتواند قدرت اهرم فشار تهران بر کشتیرانی در دریای سرخ و اسرائیل را (از طریق حوثیها) تضعیف کند، بهشدت احساس خطر میکند. به همین دلیل است که حوثیهای تحت حمایت تهران از هماکنون بهصراحت تهدید کردهاند هرگونه حضور نظامی اسرائیل یا غرب در سومالیلند را هدف قرار خواهند داد و هشدار دادهاند اگر درگیری با آمریکا و اسرائیل تشدید شود، ممکن است برای بستن بابالمندب اقدام کنند.»
کاخ سفید مدعی است که نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی، از جمله حوثیها، تضعیف شدهاند. آنا کلی، دستیار ویژه رئیسجمهوری و معاون اصلی سخنگوی کاخ سفید، در پاسخ به پرسشی درباره اینکه آیا آمریکا در حال بررسی ایجاد یک پایگاه دائمی در سومالیلند است یا نه، گفت: «ارتش ایالات متحده به همه اهداف تعیینشده در عملیات خشم حماسی از جمله تضعیف نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی دست یافت. اکنون ایران از نظر اقتصادی در حال خفه شدن است و این موضوع همه برگ برندهها را در جریان مذاکرات در اختیار رئیسجمهوری ترامپ قرار میدهد.»
ادموند فیتونــبراون، پژوهشگر ارشد بنیاد دفاع از دموکراسیها (FDD)، هم به فاکس نیوز گفت که به رسمیت شناختن متقابل اسرائیل و سومالیلند در دسامبر گذشته، جمهوری اسلامی را آشکارا خشمگین کرد.
فیتونــبراون که پیشتر سفیر پیشین بریتانیا در یمن، محل استقرار حوثیها، بود، افزود: «ایران در درجه اول با هرگونه به رسمیت شناختن سومالیلند مخالف است، زیرا اسرائیل نخستین کشوری بود که آن را به رسمیت شناخت و ایران با هر کاری که اسرائیل انجام دهد، مخالفت میکند. جمهوری اسلامی با آمریکا و امارات متحده عربی هم بهشدت مخالف است؛ یعنی دو کشوری که بدون شناسایی رسمی، عملا با سومالیلند روابطی دارند. سومالیلند میتواند به پایگاهی برای اجرای عملیات ضدحوثی تبدیل شود و این یعنی تهدیدی برای 'محور مقاومت' جمهوری اسلامی.»
آیا ترامپ در حال بررسی یک اقدام جسورانه در آفریقا برای مقابله با چین، روسیه و تروریستهای اسلامگرا است؟
آمریکا هماکنون در جیبوتی در ساحل دریای سرخ پایگاه بزرگی دارد، اما فیتونــبراون میگوید این وضعیت بهتدریج مشکلساز شده است: «چین بهشدت در حال گسترش حضور نظامی و تجاری در جیبوتی است و این احساس وجود دارد که جیبوتی متحد قابلاتکایی برای آمریکا نیست. بنابراین احتمالا عصر سومالیلند فرا رسیده است.»
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
سومالیلند نیز امیدوار است چنین شود. عبدالرحمن ظاهر آدم، وزیر خارجه سومالیلند، به فاکسنیوز دیجیتال گفت: «در شرایطی که تنگه هرمز تحت فشار قرار گرفته و تهدیدها علیه دریای سرخ در حال افزایش است، سومالیلند بار دیگر پیشنهاد دیرینه خود را برای در اختیار گذاشتن دسترسی آمریکا به سواحلش تکرار کرده است. ما در دوران صلح این موضع را شفاف بیان کردیم و امروز نیز به همان اندازه صریح هستیم.»
دولت سومالیلند همچنین پیشنهاد داده است فضای ذخیرهسازی برای موشکهای تاماهاوک در اختیار آمریکا قرار دهد. یک منبع دولتی این اقدام را «روشی منحصربهفرد برای پیشبرد منافع امنیتی» توصیف کرد.
آدم افزود: «ناوشکنهای آمریکایی که در دریای سرخ موشک را شلیک میکنند، در حال حاضر برای تجدید ذخایر موشکی به حدود دو هفته زمان نیاز دارند. سومالیلند آماده است در کمک به آمریکا برای حفاظت از مسیرهای تجارت جهانی نقشی عملی ایفا کند.»
با این حال پیشنهاد سومالیلند برای استفاده از پایگاه هوایی و بندرهای این منطقه بدون چالش نیست. سرلشکر بازنشسته کنت پی. اکمن، از فرماندهان پیشین آفریکام (AFRICOM)، به فاکسنیوز دیجیتال گفت: «برقراری روابط دیپلماتیک و نظامی مستقیم با سومالیلند، بهجای دولت فدرال سومالی و ارتش ملی سومالی، یک دوراهی سیاسی ایجاد میکند. به این معنی که از یک سو سومالیلند را شریکی مفید میداند، اما از سوی دیگر نمیخواهد با برقراری روابط مستقیم، حاکمیت دولت مرکزی سومالی را نادیده بگیرد.»
او ادامه داد: «در حالی که آمریکا به پایگاههای خود در جیبوتی دسترسی مناسبی دارد، این دسترسی منحصر به یک مکان است و در آنجا با حضور چین رقابت میکند. دسترسی اضافی به بندر بربره در سومالیلند یک گزینه پشتیبان فراهم میکند و نوع متفاوتی از شراکت را در اختیار آمریکا قرار میدهد. صادقانه بگویم، ارتش آمریکا و برخی از متحدان و شرکایش به دسترسی بندری در بربره نیاز دارند.»
سناتور تد کروز، جمهوریخواه ایالت تگزاس و رئیس زیرکمیته آفریقا و سلامت جهانی در سنای آمریکا، از این ایده که ایالات متحده یک گام فراتر رفته و سومالیلند را بهطور رسمی به رسمیت بشناسد، بهشدت حمایت میکند. او در بیانیهای به فاکسنیوز دیجیتال گفت: «سومالیلند این ظرفیت را دارد که به یک متحد حیاتی آمریکا در مبارزه با تروریسم تبدیل شود. هم به دلیل آمادگی بالای آن برای همکاری با ما و هم به دلیل موقعیت جغرافیایی منحصربهفردش. ما باید جمهوری سومالیلند را بهعنوان یک کشور مستقل به رسمیت بشناسیم و در همین حال، همکاریهای ضدتروریستی با آن را بهطور چشمگیری گسترش دهیم.»
با این حال، به نظر میرسد آمریکا در حال اجرای اقدامهای کمسروصدا و دور از توجه عمومی است. ژنرال داگوین اندرسون، فرمانده فرماندهی آفریقای ارتش آمریکا، اخیرا به همراه هیئتی از تاسیسات بندری این منطقه بازدید کرد. یک منبع دولتی در سومالیلند این هفته به فاکسنیوز دیجیتال گفت که هیئتهای نظامی آمریکا هر دو ماه یک بار به این منطقه سفر میکنند و آخرین سفر نیز نیمه دوم ماه آوریل انجام شد.
فیتونــبراون به فاکسنیوز دیجیتال گفت: «آمریکا هماکنون نیز از سومالیلند برای عملیات ضدتروریستی استفاده میکند. بر اساس اطلاعات من، ایالات متحده در سومالیلند حضور نظامی دائمی ندارد، اما با نیروهای امنیتی این منطقه در زمینه مبارزه با تروریسم منطقهای و امنیت دریایی فعالانه همکاری میکند.»
یک مقام ارشد پیشین وزارت دفاع آمریکا نیز این موضوع را تایید کرد و گفت متخصصان نظامی آمریکایی از سال ۲۰۲۳ زمانی که دو طرف در عملیاتی مشترک موفق شدند بلال السودانی را که گفته میشود از تسهیلکنندگان و تامینکنندگان مالی اصلی شبکه جهانی داعش بود، از میان بردارند، با نیروهای سومالیلند هماهنگی داشتهاند.
با این حال، آمریکا در موضعگیریهای رسمی خود همچنان در کنار سومالی قرار دارد؛ کشوری که سومالیلند در سال ۱۹۹۱ از آن جدا شد. در پاسخ به پرسشی درباره روابط نظامی آمریکا با سومالیلند در حوزه عملیات ضدتروریستی، یک مقام پنتاگون این هفته به فاکسنیوز دیجیتال گفت: «ایالات متحده شراکت راهبردی خود با دولت فدرال سومالی را حفظ میکند.»
او افزود: «آفریکام در شمال سومالی، در کنار دولت فدرال سومالی و نیروهای مسلح این کشور، برای تضعیف توان داعش در سومالی حملات هوایی انجام داد در جنوب سومالی نیز در هماهنگی نزدیک با دولت فدرال سومالی، برای تقویت توان نیروهای شریک در مقابله با الشباب حملات هوایی اجرا کرد. رویکرد راهبردی ما برای مبارزه با تروریسم در آفریقا بر مشارکتهای قابلاعتماد و همکاری مبتنی بر منافع امنیتی مشترک استوار است.»
دفتری در پایان گفت: «سومالیلند چیزی را به ایالات متحده پیشنهاد میکند که حاکمان جمهوری اسلامی بیش از هر چیز از آن هراس دارند؛ یعنی یک سکوی جایگزین و پایدار در سواحل آفریقا که شامل فرودگاه، بندر و امکان دسترسی عملیاتی از فاصله دور. چنین ظرفیتی میتواند اهرم فشار حوثیها را تضعیف کند و به واشنگتن گزینههایی بدهد تا صرفا به جیبوتی یا شرکای آمریکا در خلیج فارس وابسته نباشد.»
