روز سه‌شنبه چهارم فروردین‌ماه، رسانه‌های جمهوری اسلامی از انتصاب محمدباقر ذوالقدر، از فرماندهان ارشد پیشین سپاه پاسداران، به عنوان دبیر جدید شورای عالی امنیت ملی ایران خبر دادند.

مهدی طباطبایی، معاون ارتباطات دفتر رئیس‌جمهوری اسلامی ایران نیز با انتشار پیامی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که محمدباقر ذوالقدر «با نظر و موافقت رهبر جمهوری اسلامی» به این سمت منصوب شده است.  این در حالی است که مجتبی خامنه‌ای، در قامت رهبر جدید جمهوری اسلامی پس از کشته شدن پدرش علی خامنه‌ای، همچنان از انظار عمومی پنهان مانده و تنها بیانیه‌هایی به نام او منتشر شده است.

در بیانیه معاون ارتباطات دفتر رئيس‌جمهوری همچنین اعلام شده که محمدباقر ذوالقدر «با حکم مسعود پزشکیان» به این سمت رسیده است. به این ترتیب، این عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، اکنون جانشین علی لاریجانی می‌شود که هفته گذشته در حملات هوایی ارتش اسرائیل به تهران کشته شد.

از دوستی با محسن رضایی و رحیم صفوی تا فرماندهی سپاه پاسداران

محمدباقر ذوالقدر که اکنون ۷۲ سال دارد، متولد شهر فسا در استان فارس و تحصیلکرده رشته اقتصاد است. همسرش صدیقه بیگم حجازی است که از ابتدای سال ۱۳۸۶ به عنوان مدیرکل دفتر امور زنان و خانواده در سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی مشغول به کار است. همچنین از کاظم غریب‌آبادی دیپلمات ایرانی که نماینده دائم ایران در دفتر سازمان ملل متحد در وین و نماینده ایران در آژانس بین‌المللی انرژی اتمی بوده‌است به عنوان داماد او یاد می‌شود.

ذوالقدر یکی از فرماندهان ارشد باقی مانده سپاه در دوران جنگ ایران و عراق است که هنوز مسئولیت‌های سیاسی در جمهوری اسلامی را به عهده دارد و با جاه‌طلبی و نشان دادن وفاداری به نظام با خشونت علیه شهروندان ایران‌، به سمت‌های بالا در این رژیم رسیده است.

 او بیش از هرچیز با فرماندهی قرارگاه برون‌مرزی رمضان شناخته می‌شود؛ قرارگاهی که در سال ۱۳۶۲ تاسیس شد و تمرکز اصلی آن بر همکاری با گروه‌های کُرد و عرب مخالف صدام بود. هدف از تاسیس قرارگاه رمضان به‌کارگیری کردها و شیعیان مخالف صدام علیه ارتش عراق بود. این قرارگاه چندین سلسله عملیات را در عمق خاک عراق طراحی و اجرا کرد.

پس از پایان جنگ ایران و عراق، محمدباقر ذوالقدر به مدت ۱۶ سال در عالی‌ترین سطوح فرماندهی سپاه فعالیت کرد. او هشت سال رئیس ستاد مشترک سپاه یعنی سومین نفر در سلسله‌مراتب فرماندهی سپاه (۱۳۷۶-۱۳۶۸) و هشت سال جانشین فرمانده کل سپاه یعنی دومین نفر در این سلسله‌مراتب (۱۳۸۴-۱۳۷۶) بود. رشد و ترقی ذوالقدر در سلسله‌مراتب فرماندهی سپاه در این دوره تا حد زیادی تابع دوستی نزدیک او با محسن رضایی و رحیم صفوی، فرماندهان اول و دوم سپاه، بود. محسن رضایی از ۱۳۶۰ تا  ۱۳۷۶ و رحیم صفوی از ۱۳۷۶ تا ۱۳۸۶  فرمانده سپاه بودند.

پیش از انقلاب ۱۳۵۷، ذوالقدر و محسن رضایی عضو گروه چریکی «منصورون» بودند که در سال‌های پیش از انقلاب ۱۳۵۷ در مناطق جنوبی ایران به‌ویژه استان خوزستان به انجام عملیات مسلحانه علیه حکومت محمدرضا شاه پهلوی می‌پرداختند.

 اعضای این جریان در سال ۱۳۵۸ با انتقال به سپاه پاسداران، کنترل مناصب حساس در این نهاد را به عهده گرفتند. پس از پایان جنگ ایران و عراق نیز باقر ذوالقدر به دلیل همین حمایت‌های محسن رضایی به ریاست ستاد مشترک سپاه منصوب شد. با شروع دوره فرماندهی رحیم صفوی در سال ۱۳۷۶، موقعیت باقر ذوالقدر محکم‌تر شد و به جانشین فرمانده کل سپاه رسید.

یکی از سه ضلع مثلث مخالفت با اصلاحات

انتصاب ذوالقدر به عنوان جانشین فرمانده کل سپاه همزمان با شروع دوره اصلاحات دوم خرداد و ریاست‌جمهوری محمد خاتمی بود. باقر ذوالقدر را سیاسی‌ترین فرمانده سپاه می‌دانند که با همراهی رحیم صفوی و محمدرضا نقدی، رئیس وقت حفاظت اطلاعات نیروی انتظامی، مثلث اصلی مخالفت با اصلاحات را تشکیل می‌دادند.

در دهه ۷۰ از محمدباقر ذوالقدر به عنوان یکی از افراد مسئول در ساماندهی گروه‌هایی چون «انصار حزب‌الله» و افرادی که با نام «لباس‌شخصی» و «گروه فشار» شناخته می‌شدند، نام برده می‌شد.

رحیم صفوی در چارچوب همین دیدگاه در سال ۱۳۷۷ در یک سخنرانی جنجالی اعلام کرد که «بعضی‌ها را باید گردن بزنیم. بعضی‌ها را زبانشان را قطع می‌کنیم. زبان ما شمشیر ما است». ذوالقدر را یکی از آمران اصلی حمله به کوی دانشگاه در ۱۸ تیر ۱۳۷۸ هم معرفی می‌کنند. در همین دوران، او یکی از امضاکنندگان نامه تهدیدآمیز ۲۴ فرمانده ارشد به محمد خاتمی، رئیس‌جمهور وقت، بود.

پس از پایان دولت اصلاحات و شروع ریاست‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد، باقر ذوالقدر معاون امنیتی-انتظامی  وزارت کشور شد. معاونت امنیتی-انتظامی در وزارت کشور در عمل اداره شورای امنیت کشور را که نهاد هماهنگ‌کننده سرکوب اعتراض‌ها در سراسر کشور است، بر عهده دارد. این معاونت همچنین بر عملکرد استانداران و معاونان امنیتی و انتظامی استانداران و فرمانداران در هر استان نظارت می‌کند. انتصابی که به دلیل حضور ذوالقدر در سمت جانشین فرمانده کل سپاه با مجوز خاص علی خامنه‌ای صورت گرفت. با این حال به دلیل نارضایتی شخصی محمود احمدی‌نژاد از باقر ذوالقدر، او پس از دو سال از این سمت کنار گذاشته شد.

در همان سال، در قطعنامه ۱۷۴۷ شورای امنیت سازمان ملل از محمدباقر ذوالقدر به‌عنوان یکی از ۱۵ مقام جمهوری اسلامی که در برنامه هسته‌ای و موشکی جمهوری اسلامی نقش دارند یاد شد و از کشورهای عضو سازمان ملل خواسته شد تا آن‌ها را مشمول تحریم ممانعت از سفر و انسداد حساب‌های مالی قرار دهند.

ورود به دستگاه قضایی و سپس مجمع تشخیص مصلحت نظام

ذوالقدر پس از برکناری از وزارت کشور به‌عنوان مشاور رئیس قوه قضاییه و سپس معاون راهبردی و حفاظت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم این قوه منصوب شد. حضور  باقر ذوالقدر در این سمت در دوره ریاست صادق لاریجانی بر قوه قضاییه از حمایت‌های گسترده سپاه و شخص خامنه‌ای از این فرمانده قدیمی سپاه نشان داشت. بخش عمده‌ای از نفوذ سپاه در دستگاه قضایی ایران و سایه انداختن سازمان اطلاعات سپاه بر قوه قضاییه در دوره حضور فرماندهانی مانند باقر ذوالقدر در قوه قضاییه رخ داد.

پس از آن، در شهریور ۱۴۰۰، محمدباقر ذوالقدر به جای فرمانده سابق خود یعنی محسن رضایی به دبیری مجمع تشخیص مصلحت انتخاب شد. این انتخاب از یک سو به این معنا بود که نفوذ ۲۴ ساله محسن رضایی بر مجمع تشخیص ادامه خواهد یافت و از سوی دیگر نشان داد که ساختارهای راس نظام امنیتی‌تر و نظامی‌تر خواهند شد.

اکنون در شرایطی که با ادامه عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی و کشته شدن سران ارشد این نظام، گزارش‌ها حاکی از عمیق‌تر شدن شکاف ها در بین باقیمانده رژیم حاکم بر ایران است، باید دید محمدباقر ذوالقدر در سمت جدیدش به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی چقدر دوام خواهد آورد و چه سیاست‌هایی را در این حکومت رو به زوال پیش خواهد گرفت.