مذاکرهکنندگان جمهوری اسلامی و آمریکا در عمان دیدار کردند، که نخستین گفتگوی مهم میان دو طرف از ژوئن سال گذشته به شمار میآید، زمانی که مذاکرات قطع شد و اسرائیل و آمریکا به ایران حمله کردند. نشریه تایمز مینویسد آغاز گفتگوها تنشها را بهطور موقت کاهش داده، اما منطقه همچنان در وضعیت هشدار باقی مانده است.
این مذاکرات در شرایطی انجام شد که در طول همین هفته، هواپیماهای ترابری نظامی آمریکا تجهیزات دفاع هوایی و مهمات بیشتری را به پایگاههای آمریکا در خاورمیانه منتقل کردند.
سایمون گس، سفیر پیشین بریتانیا در تهران و مذاکرهکننده هستهای، معتقد است امکان سازش وجود دارد، اما بسیار محدود است. اسرائیل خواهان محدودیت بر زرادخانه موشکهای دوربرد ایران است، اما جمهوری اسلامی اعلام کرده که درباره موشکهای بالستیک مذاکره نخواهد کرد و تمرکز گفتگوها بار دیگر بر موضوع هستهای قرار گرفته است.
پس از سرکوب اعتراضهای داخلی و افزایش توان نظامی آمریکا در منطقه، جمهوری اسلامی تحت فشار قرار گرفته و حاضر به مذاکره شده است، اما فقط در حوزه موضوعهای محدود.
ارزیابیهای اولیه از حملات آمریکا در ماه ژوئن نشان میدهد تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی از کار افتاده و ممکن است چند ماه طول بکشد تا فعالیت را از سر گیرند. تحلیلگران میگویند توان غنیسازی جمهوری اسلامی مختل شده است و تاسیسات اصلی غیرقابل بهرهبرداری شدهاند، در حالی که اسرائیل بیشتر نگران سرعت بازسازی ذخایر موشکی جمهوری اسلامی پس از جنگ ۱۲ روزه سال گذشته است.
کشورهای عرب منطقه نیز نگرانی مشابهی دارند و علاوه بر آن، شبکه نیروهای نیابتی جمهوری اسلامی از یمن تا عراق را مسئلهای جدی میدانند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
در مقابل، مقامهای جمهوری اسلامی بر رفع تحریمها و احیای اقتصاد تاکید دارند. علی شمخانی، رئیس جدید شورای عالی دفاع، اعلام کرد کشور بهدنبال سلاح هستهای نیست اما در برابر هر توافقی انتظار امتیاز متقابل دارد. همزمان آمریکا تحریمهای تازهای علیه شرکتها و کشتیهای مرتبط با تجارت نفت ایران وضع کرد.
بخش بزرگی از این هفته صرف «گفتگو درباره گفتگو» شد و جمهوری اسلامی تلاش برای مذاکرات چندجانبه در ترکیه را رد کرد و ترجیح داد مذاکرات محدود با میانجیگری عمان انجام شود. با کنار گذاشتن کشورهایی مانند ترکیه، تهران میکوشد مسائل غیرهستهای وارد دستور کار نشود.
اریک بروئر، از اندیشکده ابتکار تهدید هستهای و مسئول سیاست ایران در دولت اول ترامپ، معتقد است برنامه هستهای، توان موشکی و شبکه نیروهای نیابتی سالها سه رکن بازدارندگی جمهوری اسلامی بوده است و کنار گذاشتن کامل آنها از نگاه تهران بهمعنای تسلیم خواهد بود.
با وجود این، واشنگتن مسائل دیگری از جمله رفتار رژیم ایران با مردم را نیز مطرح کرده است. برخی در آمریکا معتقدند «موفقیت» دیپلماتیک عمان بیشتر به سود جمهوری اسلامی بوده، زیرا اختلافها میان دو طرف گسترده است، همانطور که مذاکرات سال گذشته نیز در واقع به مقدمه جنگ تبدیل شد. جیدی ونس، معاون رئیسجمهوری آمریکا، نیز دشواری مذاکره با رژیمی که دسترسی مستقیم به رهبرش ممکن نیست را مطرح کرد.
گزارشهای اولیه از مذاکرات نشان میدهد چارچوبهایی درحال شکلگیری است، ازجمله احتمال توقف غنیسازی اورانیوم بهمدت سه سال و انتقال ذخایر اورانیوم با غلظت بالا به کشوری دیگر، هرچند برخی مقامهای جمهوری اسلامی این موضوع را رد کردهاند.
دنی سیترینویچ، رئیس سابق بخش ایران در اطلاعات ارتش اسرائیل، در همین زمینه گفت توافق احتمالی بیشتر به تفاهمی محدود در برابر کاهش هدفمند تحریمها شباهت دارد تا توافقی جامع.
تایمز در ادامه مینویسد جمهوری اسلامی همچنین میداند تجمع نیروهای نظامی آمریکا در منطقه دائمی نیست و احتمالا با طولانیکردن مذاکرات زمان خواهد خرید. البته همانطور که در سال گذشته دیده شد، با طولانیشدن گفتگوها، صبر دولت آمریکا تمام شد و اقدام به حمله کرد.
در صورت شکست دیپلماسی، گزینههای نظامی مطرح میشود: حملات محدود علیه سپاه پاسداران و بسیج، یا حملات گستردهتر علیه صنعت نفت ایران با هدف اعمال فشار اقتصادی و روانی. شدیدترین سناریو حتی هدف قرار دادن شخص رهبر جمهوری اسلامی خواهد بود.
در مقابل، جمهوری اسلامی تهدید کرده ممکن است تنگه هرمز را ببندد، اقدامی که میتواند بازار جهانی نفت را مختل کند. همچنین، احتمال حملات موشکی به اسرائیل مطرح است، که تهران مانند جنگ ۱۲ روزه خسارت واردشده به شهرهای اسرائیل را پیروزی معرفی کند. حتی امکان دارد آمریکا حملات محدودی انجام دهد، همراه با اطلاعرسانی پیشاپیش، مشابه هشدارهایی که جمهوری اسلامی پیش از حملات به اسرائیل و قطر داده بود.
در نهایت، مسیر دیپلماسی همچنان باریک توصیف میشود. برخی تحلیلگران میگویند تمرکز آمریکا بر فشار نظامی شاید به هدفی متفاوت منجر شود: اگر جمهوری اسلامی امتیازهایی محدود در حوزه هستهای بدهد و در مقابل تحریمها کاهش پیدا کند، هر دو طرف میتوانند آن را موفقیت اعلام کنند.
