ارزش تجارت ترانزیتی افغانستان از مسیر پاکستان که پیش از بازگشت طالبان به قدرت به حدود پنج میلیارد دلار می‌رسید، در سال مالی ۲۰۲۶‌ــ۲۰۲۵ به ۳۶۷ میلیون دلار کاهش یافت. این افت در شرایطی رخ می‌دهد که ادامهٔ تنش میان رژیم طالبان افغانستان و پاکستان و بسته‌ ماندن گذرگاه‌های مرزی، فعالیت تاجران و دسترسی آنان به بازارهای دو کشور را به‌‌شدت محدود کرده است. 

روزنامه دان پاکستان گزارش داد که پیامدهای بسته‌ ماندن مرز علاوه بر تجارت و ترانزیت، به کشاورزی، صنایع دارویی و حمل‌ونقل نیز گسترش یافته و کسب‌وکارهای وابسته به مبادلات مرزی را با زیان‌های سنگین مواجه کرده است. 

بر اساس آمار سازمان توسعه تجارت پاکستان که در ماه ژوییه منتشر شد، شمار کانتینرهای حامل کالاهای ترانزیتی افغانستان از مسیر پاکستان، از حدود ۸۹ هزار کانتینر پیش از بازگشت طالبان به قدرت، به ۱۱ هزار و ۵۹۲ کانتینر در سال مالی ۲۰۲۶‌ــ۲۰۲۵ کاهش یافت. ارزش این محموله‌ها نیز از حدود پنج میلیارد دلار به ۳۶۷ میلیون دلار رسید. 

به نوشته روزنامه دان پاکستان، ارزش تجارت میان افغانستان و پاکستان در سال ۲۰۲۵‌ــ۲۰۲۴ به ۱.۳ میلیارد دلار می‌رسید. این روزنامه به نقل از آمار ماه اوت ۲۰۲۶ سازمان توسعه تجارت پاکستان، از کاهش ۹۵ درصدی تجارت پاکستان و افغانستان در سال مالی ۲۰۲۷‌ــ۲۰۲۶ نسبت به سال مالی قبل خبر داد. دورهٔ دقیق این مقایسه در گزارش مشخص نشده است.

گذرگاه‌های مرزی افغانستان و پاکستان از اکتبر ۲۰۲۵ تاکنون برای مبادلات تجارت عادی بسته‌اند. این وضعیت پس از حملات هوایی پاکستان به خاک افغانستان و درگیری نیروهای طالبان با نظامیان پاکستانی در امتداد مرز، از جمله در تورخم و چمن، شکل گرفت. در جریان این درگیری‌ها، دو طرف مدعی تخریب مواضع مرزی یکدیگر شدند. 

بازگشایی‌های محدود مرز در این مدت تنها برای بازگرداندن مهاجران افغان و انتقال کمک‌های بشردوستانه بودند و مسیرهایی که پیش‌تر محل تردد روزانه کامیون‌های حامل کالا بود، همچنان به روی فعالیت‌های تجاری بسته‌اند. 

مقام‌های رژیم طالبان نیز از تاجران افغانستان خواسته‌اند وابستگی تجاری خود به پاکستان را کاهش دهند و مسیرهای جایگزین پیدا کنند. وزارت مالیهٔ طالبان واردات دارو از پاکستان را هم ممنوع کرد و درباره تحت پیگرد قرار دادن افرادی که این داروها را قاچاق می‌کنند، هشدار داد. 

صادرات پاکستان به افغانستان محصولات دارویی، سیمان، پلاستیک، برنج، میوه، سبزیجات و کالاهای دیگر است. در مقابل، پیاز، گوجه‌ فرنگی، بذر، انگور، زردآلوی خشک، سیب، زغال‌ سنگ و سرب خام از عمده‌ترین کالاهایی‌اند که پاکستان از افغانستان وارد می‌کند. 

جنید الطاف، رئیس پیشین اتاق تجارت و صنعت پاکستان، می‌گوید که ادامهٔ بسته‌ ماندن مرز با افغانستان، جامعه تجاری خیبرپختونخوا را با دشواری‌های اقتصادی فزاینده‌ای مواجه کرده است. او گفت: «برای ایالتی که قبلاً هم با محدودیت‌های اقتصادی ساختاری مواجه بود، بسته‌ شدن مرز تنها یک مسیر تجاری را مختل نکرده، بلکه فرصت‌های اقتصادی‌ را که کسب‌وکارها، کارگران و جوامع مرزنشین آن به آن‌ها وابسته‌اند، نیز ضعیف‌تر کرده است.» 

پیامدهای این وضعیت در بخش کشاورزی پاکستان نیز آشکار شده است. ملک سوهنی، رئیس فدراسیون سراسری بازرگانان محصولات کشاورزی پاکستان، می‌گوید افغانستان بازار بزرگی برای سیب‌‌زمینی این کشور بود و پیش‌تر روزانه تا ۵۰ کامیون حامل سیب‌‌زمینی و ۲۵ کامیون حامل سبزیجات تازه وارد افغانستان می‌شد. به گفته او، بسته‌ شدن مرز به بازار سیب‌زمینی آسیب شدیدی زد و میزان کشت این محصول را تقریباً به نصف کاهش داد. 

او اضافه کرد: «قیمت سیب‌ زمینی در ماه‌های آینده افزایش خواهد یافت، زیرا در شرایط عرضهٔ محدود، تقاضا بیشتر خواهد شد.» 

بسته‌ ماندن گذرگاه‌های مرزی تنها به تولیدکنندگان پاکستانی زیان نرسانده است. کشاورزان، دامداران و تاجران افغانستان نیز از قطع دسترسی به بازار پاکستان آسیب دیده‌اند. ادامه انسداد مرز در پایان فصل برداشت بخشی از محصولات کشاورزی، باعث شده است این محصولات در انبارها باقی بمانند یا با قیمت پایین‌تری در بازارهای داخلی فروخته شوند. 

برای تولیدکنندگانی که درآمد سالانه‌‌شان به فروش محصولات در فصل برداشت وابسته است، محدود شدن بازار صادرات می‌تواند به معنای از دست‌ رفتن بخش مهمی از درآمد و کاهش توان تامین هزینه‌های کشت بعدی باشد. 

پس از بسته‌ شدن مسیر پاکستان، افغانستان استفاده از مسیرهای جایگزین، به‌ ویژه ایران، را افزایش داد. با این حال، اختلال در کشتی‌رانی از تنگه هرمز تجارت از مسیر ایران را نیز با دشواری مواجه کرد. فائو و برنامه جهانی غذا در گزارش اخیر خود، بسته‌ بودن مرزها و اختلال در مسیرهای مهم تجاری، از جمله تنگه هرمز، را از عوامل افزایش قیمت کالاهای اساسی در افغانستان دانستند. 

پیش‌تر بخش مهمی از کالاهای وارداتی افغانستان از طریق خاک پاکستان به بندرهای این کشور می‌رسید. از دست‌ رفتن دسترسی عادی به این مسیر، گزینه‌های ترانزیتی افغانستان را محدود کرده است، آن هم در شرایطی که این کشور محصور در خشکی که برای دسترسی به آب‌های آزاد، به مسیرهای کشورهای همسایه، به‌ویژه پاکستان و ایران، نیاز دارد. 

پاکستان که در دوران نظام جمهوریت از گروه طالبان حمایت می‌کرد، پس از بازگشت این گروه به قدرت بر سر فعالیت تحریک طالبان پاکستانی، موسوم به تی‌تی‌پی، با طالبان افغانستان دچار اختلاف شد. اسلام‌آباد از طالبان خواست مانع فعالیت گروه‌هایی شوند که به گفتهٔ مقام‌های پاکستانی، از خاک افغانستان برای حمله به پاکستان استفاده می‌کنند، اما طالبان اتهام حمایت از این حملات را رد کردند. 

اختلاف بر سر این موضوع به تشدید تنش‌های سیاسی و نظامی و ادامهٔ انسداد مسیرهای تجاری انجامید و تاکنون هم چشم‌‌اندازی روشن برای حل اختلاف‌ها و بازگشایی پایدار گذرگاه‌های مرزی دیده نمی‌شود. 

ادامه این وضعیت در کنار زیان‌هایی که به کسب‌وکارهای پاکستانی می‌زند، بر اقتصاد شکننده افغانستان و خانواده‌های وابسته به کشاورزی، دامداری و تجارت هم فشار سنگینی وارد می‌کند. کاهش فرصت‌های فروش محصولات و دشوار شدن واردات کالاهای ضروری هم می‌تواند درآمد خانواده‌ها را کم کند و هم هزینهٔ زندگی آنان را افزایش دهد. 

این فشارها در حالی ادامه دارد که بیش از پنج سال از بازگشت طالبان به قدرت می‌گذرد و افغانستان همچنان با فقر گسترده و بحران معیشتی مواجه است. سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد و برنامه جهانی غذا هشدار داده‌اند که حدود ۱۹.۲ میلیون نفر، معادل ۳۸ درصد جمعیت افغانستان، از نوامبر ۲۰۲۶ تا آوریل ۲۰۲۷ با سطح بالای ناامنی غذایی حاد روبه‌رو خواهند شد.