حامد کرزی، رئیسجمهوری پیشین افغانستان که در دوران زمامداری‌اش از آشتی و گفتگو با طالبان دفاع می‌کرد، همچنان خواستار بازگشایی مدارس و دانشگاه‌ها به روی دختران است. این درخواست در شرایطی تکرار می‌شود که طالبان بر فعالیت‌ها، دیدارها و رفت‌وآمد خود او نیز محدودیت اعمال کرده‌اند.
او یکشنبه ۱۹ مهر (۱۱ اکتبر)، به مناسبت روز جهانی دختر، بار دیگر خواستار بازگشایی هرچه سریع‌تر مدارس و دانشگاه‌ها به روی دختران شد. سازمان ملل این روز را برای توجه به حقوق دختران و چالش‌های پیش روی آنان روز دختر نامیده است.
کرزی در حساب اکس خود نوشت: «با گرامیداشت این روز و تأکید مجدد بر توانمندسازی دختران، امیدوارم هرچه زودتر در مدرسه و دانشگاه‌ها به روی آنان گشوده شود تا هر کدام با دانش، تخصص و مهارت خود، باعث پیشرفت کشور و مایه فخر و مباهات ما در جهان شوند.»
او همچنین از خانواده‌ها خواست در کنار توانمندسازی پسران خود، برای توانمندسازی دخترانشان نیز تلاش کنند. رئیسجمهوری پیشین افغانستان تأکید کرد: «افغانستان برای رسیدن به رشد و توسعه باید بیش از همه به توانمندسازی دختران توجه کند و این در صورتی ممکن است که دختران از تمام فرصت‌های تعلیمی برخوردار باشند.»
کرزی در طول سال‌های گذشته بارها این درخواست را مطرح کرده است. او در سپتامبر ۲۰۲۲، پس از بسته شدن دوباره مدارس دخترانه در استان پکتیا، از دانش‌آموزان معترض حمایت کرد و خواستار بازگشایی مدارس شد. این مدارس با ابتکار بزرگان قومی و مدیران مدارس، بدون مجوز رسمی وزارت آموزش و پرورش طالبان، باز شده بودند، اما طالبان دوباره آنها را بستند. کرزی صدای دانش‌آموزان معترض را صدای دختران افغانستان خواند.
به رغم این درخواست‌ها، ممنوعیت آموزش دختران در دوران حاکمیت مجدد طالبان همچنان پابرجا است. طالبان دختران را از تحصیل بالاتر از کلاس ششم محروم کرده‌اند و در دسامبر ۲۰۲۲ تحصیل زنان در دانشگاه‌ها را نیز ممنوع کردند. یونسکو در گزارش اوت ۲۰۲۶ اعلام کرد که حدود ۲.۴ میلیون دختر از آموزش متوسطه محروم شده‌اند. این سازمان همچنین تأکید کرد که این محدودیت‌ها گسترش فرصت‌های آموزشی را سال‌ها متوقف کرده است. یونسکو تصریح کرد که از دست رفتن فرصت آموزش پیامدهای گسترده‌ای دارد و علاوه بر آینده فردی دختران، توسعه اجتماعی و اقتصادی افغانستان را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد.
تکرار درخواست‌های آقای کرزی به تغییر این سیاست منجر نشده است. دخترانی که در آغاز حاکمیت مجدد طالبان منتظر بازگشایی مدارس بودند، چندین سال تحصیلی را پشت درهای بسته گذرانده‌اند. رئیسجمهوری پیشین همچنان از امید به بازگشایی سخن می‌گوید، اما چشم‌انداز روشنی برای تحقق این خواسته در سایه حاکمیت طالبان وجود ندارد.
با این حال، موضع‌گیری‌های علنی کرزی پس از سقوط کابل به آموزش دختران محدود نبوده است. او در دسامبر ۲۰۲۲ از ضرورت گفتگوی ملی، بهره‌مندی از قانون اساسی و تشکیل حکومتی سخن گفت که مردم افغانستان خود را در آن و در تصمیم‌گیری‌های کشور سهیم بدانند.
آقای کرزی در مه همان سال نیز از مجریان زن تلویزیون خواست از دستور طالبان برای پوشاندن چهره‌هایشان اطاعت نکنند و از مقام‌های این گروه خواست این دستور را لغو کنند. این اظهارات با واکنش وزارت امر به معروف طالبان مواجه شد.
این نمونه‌ها نشان می‌دهد که بازگشایی مدارس و دانشگاه‌ها تنها مطالبه علنی کرزی نبوده است. با این همه، در پیام تازه او درخواست آموزش دختران در قالب ابراز امیدواری مطرح شده و به تصمیم‌‌گیری طالبان و مسئولیت آنان در ادامه این محرومیت اشاره نشده است.
فعالیت اجتماعی و سیاسی کرزی به رغم محدودیت طالبان ادامه یافته است. برای نمونه، ماه گذشته منابع خبری در کابل به ایندیپندنت فارسی گفتند که نیروهای طالبان وارد خانه او شده‌اند، افرادی را که برای دیدارش آمده بودند پراکنده کرده و مانع دیدار بزرگان قومی با او شده‌اند. این منابع افزودند که نیروهای طالبان سپس در اطراف اقامتگاه رئیسجمهوری پیشین افغانستان مستقر شدند. آقای کرزی تاکنون درباره این رویداد اظهارنظر نکرده است.
گزارش‌ها همچنین حاکی از آن است که دیدارهای کرزی با چهره‌های داخلی و خارجی، دیپلمات‌ها و رهبران سیاسی به اجازه طالبان وابسته است. این محدودیت‌ها بر فعالیت سیاستمداری اعمال می‌شود که در دوران ریاست‌جمهوری خود بر مذاکره و آشتی با طالبان اصرار داشت، از این گروه با تعبیر «برادران ناراضی» یاد می‌کرد و برای پیشبرد گفتگو شورای عالی صلح را تشکیل داد.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
آقای کرزی این سیاست را در شرایطی دنبال می‌کرد که طالبان حملات مسلحانه، انفجاری و انتحاری انجام می‌دادند و بر گسترش فشار نظامی علیه حکومت افغانستان تأکید داشتند. این گروه سال‌ها از مذاکره مستقیم با حکومت خودداری می‌کرد و بر گفتگو با ایالات متحده آمریکا اصرار داشت.
طالبان استدلال می‌کردند که حکومت پیشین آنها پس از حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، در پی تهاجم ائتلاف بین‌المللی به رهبری آمریکا سرنگون شده است. از این رو، واشنگتن را طرف اصلی خود در مخاصمه می‌دانستند. آنها از دولت مستقر در افغانستان با عنوان «اداره کابل» یاد می‌کردند و مشروعیت سیاسی برای آن قائل نبودند.
با سقوط کابل در ۱۵ اوت ۲۰۲۱، حامد کرزی همراه خانواده‌اش در افغانستان ماند. او در این سال‌ها چندین بار به خارج از کشور سفر کرده است، از جمله در مارس ۲۰۲۳ به بریتانیا رفت و با چارلز سوم پادشاه این کشور دیدار کرد. آقای کرزی چندین بار نیز برای درمان به آلمان رفته است.
او همچنین در ژوئن ۲۰۲۴ برای شرکت در مراسم خاک‌سپاری برادرش، عبدالقیوم کرزی، به ایالات متحده آمریکا رفت. گزارش‌های مربوط به این سفر بر حضور او در مراسم خاک‌سپاری متمرکز بود و در آنها به دیداری رسمی با مقام‌های دولتی یا چهره‌های سیاسی آمریکا اشاره نشده بود.
این سفرها در کنار گزارش‌های ممانعت از دیدارهای او با چهره‌های مطرح، تصویری از فعالیت سیاسی او در چارچوب محدودیت‌های طالبان ارائه می‌کند. بیش از پنج سال از سقوط کابل می‌گذرد و او همچنان منتظر بازگشایی مدارس و دانشگاه‌ها است و برای برقراری ارتباط با جامعه نیز با محدودیت روبه‌رو است؛ وضعیتی که انتقادها از سیاست گذشته او در قبال طالبان را نیز دوباره برجسته می‌کند.
منتقدان کرزی بر این باورند که تأکید بیش از حد او بر گفتگو با طالبان، فشار نظامی بر این گروه را کاهش داد. به باور آنان، تعبیر «برادران ناراضی» تصویری نرم از گروهی ارائه می‌کرد که به حملات مسلحانه، انفجاری و انتحاری دست می‌زدند. این منتقدان می‌گویند افغانستان در دوران ریاست‌جمهوری کرزی روابط گسترده‌ای با کشورهای غربی، به‌ویژه ایالات متحده آمریکا داشت، اما زمامداران وقت نتوانستند از این فرصت به‌درستی استفاده کنند.
کرزی اکنون در کابل تحت نظارت و محدودیت طالبان زندگی می‌کند. هرچند او درباره آموزش دختران، گفتگوی ملی و برخی محدودیت‌های زنان موضع گرفته است، در پیام تازه‌اش از مسئولیت طالبان در نقض حقوق زنان، انحصار قدرت و سرکوب شهروندان سخن نمی‌گوید. سیاستمداری که روزگاری برای آشتی با «برادران ناراضی» تلاش می‌کرد، امروز برای ارتباط با جامعه نیز با محدودیت‌های همان گروه روبه‌رو است.
