سه سال پس از مرگبارترین روز در تاریخ اسرائیل، گرامیداشت یاد کشته‌شدگان حمله هفتم اکتبر حماس با مجموعه‌ای از مراسم، برنامه‌های یادبود و اعتراض‌ها در بیش از ۴۰۰ نقطه اسرائیل برگزار شد.

در ساعت ۶:۲۹ صبح هفتم اکتبر ۲۰۲۳، افرادی مسلح تحت رهبری حماس به مناطق مسکونی و پایگاه‌های نظامی در امتداد مرز با نوار غزه یورش بردند. در این حمله بیش از هزار و ۲۰۰ نفر کشته و ۲۵۱ نفر به گروگان گرفته شدند که در میان آن‌ها، کودکان، زنان و سالمندان هم حضور داشتند.

سی‌ان‌ان در گزارشی نوشت که در سومین سالگرد این حادثه، مراسم یادبود قربانیان با یک دقیقه سکوت ملی، دقیقا در همان ساعتی که حمله آغاز شد، شروع شد. دفتر اسحاق هرتزوگ، رئیس‌جمهوری اسرائیل هم با انتشار ویدیویی از این مراسم در اقامتگاه ریاست‌جمهوری در اورشلیم اعلام کرد گروهی از مردم این کشور ساعت ۶:۲۹ دقیقه صبح در این مکان با روشن کردن شمع، یاد بیش از هزار و ۲۰۰ کشته هفتم اکتبر ۲۰۲۳ را گرامی داشتند.

قرار است مراسم یادبود علاوه بر نقاط مختلف شهرها،‌ در محل برگزاری جشنواره نوا در جنگل رِعیم هم برگزار شود؛ جایی که بیش از ۳۷۰ نفر آنجا کشته و ۴۴ نفر ربوده شدند. انتظار می‌رود در طول این روز، در سراسر اسرائیل، کاروان‌های اعتراضی و برنامه‌های نمایشی و یادبودی دیگری نیز برگزار شود.

چهارشنبه عصر هم یک مراسم یادبود ملی در تل‌آویو برگزار خواهد شد که انتظار می‌رود ده‌ها هزار نفر در آن شرکت کنند. این مراسم را جنبش «کومو» (به عبری به معنای «برخیزید») سازماندهی کرده است؛ جنبشی که نماینده بازماندگان هفتم اکتبر و خانواده‌های قربانیان است. مجری این مراسم، الی شرابی، گروگان سابق، و شانی کوهن، بازیگر، خواهند بود.

این مراسم در حالی برگزار می‌شود که در اسرائیل، مراسم رسمی یادبود دولتی روز دوشنبه برگزار شد. بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل، با اشاره به عید یهودی‌ که حمله در جریان آن رخ داد، گفت: «حتی سه سال پس از آغاز جنگ‌ــ در شرایطی که دولت اسرائیل از همیشه قدرتمندتر است‌ــ ساعات هولناک این حمله همچنان در وجود ما حک شده است.»

نتانیاهو یک روز بعد، در نشست کابینه، با وجود متوقف ماندن توافق آتش‌بسی که یک سال پیش با میانجی‌گری آمریکا حاصل شد، از ادامه جنگ در آینده سخن گفت و اعلام کرد که اسرائیل «چهار هزار تن از شش هزار» نیروی مسلحی را که هفتم اکتبر ۲۰۲۳ وارد اسرائیل شدند، کشته است.

 او در حالی که حملات تقریبا روزانه اسرائیل در غزه ادامه دارد، گفت: «به حساب همه آن‌ها خواهیم رسید.»

برخلاف مراسم رسمی، بیشتر برنامه‌های گرامیداشت روز چهارشنبه، تلاش‌هایی مردمی‌اند که بازماندگان و قربانیان حمله هفتم اکتبر از جمله «شورای اکتبر» و جنبش «کومو» سازماندهی کرده‌اند. یکی از مطالبات مشترک این دو گروه تشکیل «کمیسیون تحقیق دولتی» است؛ قدرتمندترین سازوکار تحقیقاتی در قوانین اسرائیل که اختیار بررسی فجایع و تصمیم‌ها در سطح ملی را دارد. نتانیاهو طی سه سال گذشته پیوسته با این درخواست‌ها مخالفت کرده و هیچ کمیسیون تحقیق ویژه دیگری نیز برای بررسی ناکامی‌ها و شکست‌های آن روز تعیین نکرده است.

این سالگرد کمتر از سه هفته پیش از انتخابات اسرائیل در ۲۷ اکتبر برگزار می‌شود؛ انتخاباتی که در آن، موضوع پاسخگویی به یکی از محورهای اصلی رقابت‌ها تبدیل شده است. رقبای نتانیاهو انتقاد‌هایشان خود را افزایش داده‌ و این سالگرد را به یکی از محورهای اصلی کارزار انتخاباتی خود تبدیل کرده‌اند؛ به‌ویژه پس از انتشار مجموعه‌ای از گزارش‌های رسانه‌ای که مدعی‌اند اسرائیل پیش از حمله، هشدارهایی از امارات متحده عربی و مصر دریافت کرده بود.

گادی آیزنکوت که در نظرسنجی‌های کنونی به‌عنوان اصلی‌ترین رقیب نتانیاهو در انتخابات مطرح است، گفت: «این یک شکست بسیار عمیق است.» او نخست‌وزیر را متهم کرد که از تشکیل کمیسیون تحقیق دولتی طفره می‌رود.

آیزنکوت که پسرش در جنگ در غزه کشته شد، این روز را با بازدید از جوامع اسرائیلی در امتداد مرز غزه سپری خواهد کرد. همان‌طور که نفتالی بنت، نخست‌وزیر پیشین و یکی دیگر از رقبای نتانیاهو، چنین خواهد کرد.

سالگرد حمله هفتم اکتبر حماس از زوایای مختلف در رسانه‌های اسرائیلی بازتاب یافته است. اورشلیم پست‌ در گزارشی به مناسبت سالگرد حمله هفتم اکتبر حماس، نوشت جنگی که آن روز صبح آغاز شد، هنوز به‌طور کامل حل‌وفصل نشده است. حماس به‌طور کامل خلع سلاح نشده، آینده آن در غزه همچنان نامشخص است و پرسش‌های درباره اینکه چه کسی بر غزه حکومت خواهد کرد و چه چیزی مانع تکرار این اتفاق خواهد شد، همچنان بی‌پاسخ مانده‌اند.

به نوشته این رسانه، فراتر از غزه، جمهوری اسلامی ایران و نیروهای نیابتی آن نیز همچنان یک تهدید محسوب می‌شوند و اسرائیل همچنان با منطقه‌ای مواجه است که در آن احتمال وقوع جنگی دیگر اصلا دور از ذهن نیست. بنابراین، برای بخش بزرگی از مردم این کشور، سه سال گذشته کمتر به معنای پشت سر گذاشتن ۷ اکتبر و بیشتر به معنای زندگی با پیامدهای آن و پرسش‌هایی بوده است که به جا گذاشت.

برای بسیاری از اسرائیلی‌ها، ۷ اکتبر صرفا رویدادی نیست که با پیامدهایش زندگی کرده باشند. آن‌ها هنوز آن را زندگی می‌کنند. برای گروگان‌های سابق، خود آزادی هر روز یادآور چیزهایی است که از آن‌ها گرفته شد. 

اورشلیم پست در ادامه نوشت که اسرائیل از ۷ اکتبر ۲۰۲۳، به‌شدت تغییر کرد و نهادهای سیاسی و دفاعی این کشور درباره دشمنان، سازوکارهای دفاعی و نهادهای خود درس‌های دردناکی آموختند، اما این درس‌ها باید به عمل درآیند، ناکامی‌ها بررسی شوند، تصمیم‌ها زیر سوال بروند و مسئولیت‌ها مشخص شوند.

سه سال بعد، اسرائیل هنوز هیچ کمیسیون رسمی تحقیقی برای بررسی بدترین فاجعه ملی تاریخ خود تشکیل نداده و این یعنی پرونده ۷ اکتبر همچنان باز مانده است. برای بسیاری از اسرائیلی‌ها، ۷ اکتبر رویدادی در سه سال پیش نیست، هم گذشته است و هم اکنون.