پس از چهار روز مذاکره در واشنگتن، اسرائیل و لبنان شامگاه جمعه چارچوب توافقی را امضا کردند که تحت نظارت مستقیم ارتش آمریکا اجرا خواهد شد. زمان‌بندی اجرای توافق همچنان نامشخص است و همچنین دامنه دقیق مناطق یا پایگاه‌های آزمایشی که قرار است ارتش اسرائیل از آنها عقب‌نشینی کند روشن نیست. با این حال، متن کاملی که کاخ سفید منتشر کرده است نشان می‌دهد که دو طرف برای دستیابی به صلح و آغاز روندی که به دهه‌ها درگیری مسلحانه پایان می‌دهد تمایل دارند.

وبسایت اسرائیلی وای‌نت در گزارشی درباره این موضوع نوشت که برخلاف توافق نوامبر ۲۰۲۴، این توافق جدید با مشارکت نزدیک ارتش آمریکا همراه خواهد بود که همچنین قرار است ارتش لبنان را آموزش دهد و تقویت کند. به همین دلیل، مقام‌های اسرائیلی معتقدند احتمال موفقیت این توافق نسبت به توافق قبلی بیشتر است، اگرچه پس از توافق ۲۰۲۴ نیز یک سازوکار نظارتی با حضور آمریکا، فرانسه، لبنان و اسرائیل تشکیل شده بود.

این توافق تاکید می‌کند که اسرائیل هیچ هدف سرزمینی در لبنان ندارد و عملیات نظامی‌اش را صرفا برای رفع تهدیدهای ناشی از حزب‌الله و «سایر گروه‌های تروریستی» است. در عین حال، اگرچه این توافق تلاش جمهوری اسلامی ایران برای تبدیل لبنان به عرصه نفوذ خود را عملا منتفی می‌کند، نامی از ایران در متن آن نیامده است. با این حال دولت لبنان «ادعای هر کشور برای استفاده از زور به نام این کشور [یا به بهانه دفاع از آن] را» را رد می‌کند.

در این سند همچنین آمده است که اسرائیل و لبنان با حمایت کامل ایالات متحده به رهبری دونالد ترامپ، هدف مشترک خود برای دستیابی به صلح و امنیت پایدار را تایید می‌کنند. این توافق شامل ۱۴ بند است که نخستین بند آن تصریح می‌کند هر دو طرف حق موجودیت مسالمت‌آمیز طرف دیگر را به رسمیت می‌شناسد و خواهان همزیستی امن به عنوان دو کشور مستقل همسایه هستند.

بند دوم توضیح می‌دهد که روند اجرا تدریجی، مرحله‌ای و مبتنی بر شرایط مشخص خواهد بود؛ بر این اساس، نیروهای مسلح لبنان باید با خلع سلاح گروه‌های غیردولتی و برچیدن زیرساخت‌های مرتبط با آنها، کنترل کامل و موثر بر کل خاک لبنان را بازپس گیرند. این روند به ارتش اسرائیل امکان می‌دهد به‌تدریج نیروهایش را از لبنان خارج کند. بندهای بعدی نیز به پذیرش مسئولیت امنیتی تدریجی ارتش لبنان در مناطق آزمایشی اشاره دارد.

بندهای دیگر بر تعهد لبنان بر بازگرداندن حاکمیت کامل به تمامیت خاک خود و خلع سلاح گروه‌های مسلح تاکید می‌کند و همچنین توضیح می‌دهد که عملیات نظامی اسرائیل در لبنان صرفا در پاسخ به تهدیدها و حمله‌های گروه‌های غیردولتی، به‌ویژه حزب‌الله، انجام می‌شود.

در توافق آمده است که اسرائیل معتقد است با خلع سلاح این گروه‌ها در سراسر لبنان و اجرای ترتیبات امنیتی تکمیلی، دیگر نیازی به حضور یا عملیات نظامی در خاک لبنان نخواهد بود. همچنین تاکید شده که اسرائیل هیچ ادعای سرزمینی در لبنان ندارد.

در ادامه سند آمده است که لبنان ادعای هر دولت یا بازیگر غیردولتی برای استفاده از زور به نام یا نماینگی از این کشور را بدون مجوز صریح دولت را رد می‌کند و هرگونه نقش نظامی یا امنیتی برای چنین بازیگرانی را غیرقانونی و مغایر منافع ملی‌اش می‌داند. دو طرف همچنین بر تشکیل یک گروه هماهنگی نظامی با مشارکت و حمایت آمریکا برای اجرای توافق تاکید کرده‌اند.

این توافق همچنین تصریح می‌کند که ایالات متحده برای بازسازی لبنان، ترمیم زیرساخت‌ها، احیای اقتصاد و ایجاد فرصت‌های توسعه، با شرکای بین‌المللی همکاری خواهد کرد. افزون بر این، لبنان و آمریکا متعهد شده‌اند از دسترسی هر نهاد یا فرد مرتبط با گروه‌های مسلح غیردولتی به منابع مالی جلوگیری کنند.

اهمیت دیپلماتیک

این سند که با میانجی‌گری آمریکا میان اسرائیل و لبنان امضا شده، هنوز یک توافق صلح کامل محسوب نمی‌شود، بلکه چارچوبی برای تعیین اصول و نقشه راه صلح آینده است.

برای نخستین‌بار است که لبنان در یک سند بین‌المللی به انحلال کامل گروه‌های مسلح غیردولتی متعهد می‌شود. اسرائیل نیز اعلام کرده است که ادعای سرزمینی در لبنان ندارد و عقب‌نشینی آن منوط به رفع تهدید حزب‌الله است. در عین حال، هر دو کشور تمایلشان برای پایان رسمی وضعیت جنگی و حرکت به سمت روابط مسالمت‌آمیز را اعلام کرده‌اند.

مناطق عقب‌نشینی و نقاطی که ارتش اسرائیل در آنجا باقی خواهد ماند

به گفته مقام‌های اسرائیلی، ارتش این کشور فعلا در امتداد «خط زرد» باقی خواهد ماند، از قلعه بوفره عقب‌نشینی نخواهد کرد و ساکنان لبنانی نیز به خانه‌هایشان بازنمی‌گردند. مانند گذشته، ارتش لبنان موظف به جمع‌آوری زیرساخت‌های نظامی در این مناطق آزمایشی است. در صورت اجرای موفق، مناطق بیشتری به این روند اضافه خواهد شد.

یکی از مناطقی که ارتش اسرائیل از آن عقب‌نشینی می‌کند، شمال رود لیتانی و شمال خط زرد است. منطقه دیگر ممکن است جزو مناطقی باشد که اخیرا اسرائیل فراتر از خط زرد تصرف کرده است تا از آنها به منزله اهرم مذاکراتی استفاده کند. در صورت موفقیت توافق، ارتش اسرائیل از این مناطق نیز عقب‌نشینی خواهد کرد.

مشوق اقتصادی و سازوکار اجرایی

مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، اعلام کرد که واشنگتن ۱۳۰ میلیون دلار به لبنان اختصاص خواهد داد. او گفت که این کمک شامل یکصد میلیون دلار کمک فوری انسانی و بیش از ۳۰ میلیون دلار برای تقویت ارتش لبنان است.

بر اساس این توافق، یک سازوکار هماهنگی نظامی سه‌جانبه میان اسرائیل، لبنان و آمریکا برای اجرای مفاد ایجاد می‌شود. با این حال، تجربه‌های قبلی نشان می‌دهد که ارتش لبنان توان مقابله مستقیم با حزب‌الله را ندارد و در عمل بسیار ضعیف است.

به گفته تحلیلگران، تعهد آمریکا در این توافق نسبت به توافق قبلی جدی‌تری است، اما همچنان جزئیات اجرایی آن مبهم است و احتمال موفقیت کامل آن محل تردید است.

واکنش‌ها در لبنان و اسرائیل و مخالفت حزب‌الله

نخست‌وزیر لبنان، نواف سلام، این توافق را گامی برای خروج اسرائیل از خاک لبنان و بازگرداندن حاکمیت دولت دانست. رئیس‌جمهور لبنان نیز از آمریکا برای نقش‌آفرینی در مذاکرات قدردانی کرد و آن را گامی اولیه در مسیر بازگشت مردم به سرزمین خود توصیف کرد.

بنیامین نتانیاهو، نخست‌وزیر اسرائیل نیز این توافق را «دستاوردی بزرگ» برای اسرائیل دانست و گفت مذاکرات طولانی در واشنگتن نتیجه داده است. او تاکید کرد اسرائیل در منطقه امنیتی باقی می‌ماند تا زمانی که حزب‌الله خلع سلاح شود.

او همچنین مدعی شد این توافق ضربه‌ای به ایران است و تاکید کرد که این گونه اسرائیل، لبنان و آمریکا به تهران اعلام می‌کنند که حق دخالت در امور لبنان را ندارد.

حزب‌الله هنوز رسما واکنشی نشان نداده است، اما یکی از نمایندگان این گروه اعلام کرده که حزب‌الله با مذاکرات مستقیم با اسرائیل مخالف است و آن را تهدیدی برای حاکمیت لبنان می‌داند. رسانه‌های نزدیک به حزب‌الله نیز این توافق را فاقد مشروعیت و غیرقابل اجرا توصیف کرده‌اند.