در حالی که برق بهسرعت جای نفت را بهعنوان راهبردیترین کالای انرژی جهان میگیرد، خاورمیانه با تکیه بر زیرساختهای پایدار، موقعیت ژئوپلیتیکی و سرمایهگذاری در گذار به اقتصاد برقمحور، در حال تثبیت نقش خود بهعنوان یکی از بازیگران کلیدی امنیت انرژی در «عصر برق» است.
تقاضای جهانی برای برق تقریبا سه برابر سریعتر از کل مصرف انرژی رشد میکند و محرکهای اصلی آن هوش مصنوعی، خودروهای برقی و افزایش استفاده از سامانههای سرمایشی در جهانی رو به گرم شدن است. در این راستا، فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی، روز سهشنبه در داووس، در حاشیه نشست «چه کسی در امنیت انرژی پیروز است؟» تصریح کرد: «ما وارد عصر برق میشویم.»
از آنجا که برخلاف نفت، برق را نمیتوان در مقیاس بزرگ ذخیره کرد، دولتها و شرکتها ناگزیرند هم بر تولید و هم بر انتقال و ذخیرهسازی تمرکز کنند و به همین دلیل، مناطق دارای زیرساختهای پایدار در صحنه جهانی اهمیت بیشتری مییابند.
رقابت آمریکا و چین
به گزارش عربنیوز، در بحث امنیت انرژی صرفا مسئله عرضه مطرح نیست و این موضوع هرچه بیشتر به کنترل و نفوذ گره خورده است. چنانچه رقابت آمریکا و چین اکنون از نفت فراتر رفته و مواد معدنی حیاتی، زیرساختهای انرژی و شراکتهای بلندمدت را نیز دربرمیگیرد.
مگان او سالیوان، مدیر مرکز بلفر دانشگاه هاروارد، دراینباره میگوید: ««تفاوت رویکرد آمریکا و چین چشمگیر است. آمریکا تا همین اواخر بر دسترسی تمرکز داشت، نه کنترل، اما چین این معادله را برعکس کرد و به دنبال نفوذ بلندمدت و وابستهسازی تولیدکنندگان است.»
او به ابتکار «کمربند و جاده» چین اشاره کرد که با سرمایهگذاری روی زیرساختهای انرژی و مواد معدنی حیاتی در آفریقا، آمریکای لاتین و آسیا، نفوذ بر تولید و زنجیرههای تامین را هدف میگیرد. به گفته او، موضوع فقط کنترل تولید نفت نیست، بلکه کنترل اینکه چه کسی منابع را توسعه میدهد، نیز اهمیت دارد؛ ونزوئلا با ذخایر نفتیعظیمش نمونهای از این اهمیت ژئوپلیتیکی است. تحرکات اخیر آمریکا برای گسترش نفوذ بر جریان نفت ونزوئلا نشان میدهد مسئله فقط خود منابع نیست و قدرتهای بزرگ اکنون میکوشند تعیین کنند چه کسانی از منابع انرژی منتفع شوند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
محرکهای جهانی «عصر برق»
قرار گرفتن برق در جایگاه کالایی راهبردی، زنجیرههای تامین جهانی را نیز دگرگون میکند. حالا مس، لیتیوم و دیگر مواد معدنی به اجزای حیاتی سیستمهای انرژی مدرن بدل شدهاند. مایک هنری، مدیرعامل شرکت معدنی «بیاچپی» (BHP)، میگوید: «مس یک ‘کالای انرژی’ جدید است. تقاضای برق سهبرابر سریعتر از انرژی اولیه (نفت، گاز، زغالسنگ و دیگر منابع خام) افزایش مییابد و مس برای سیمکشی، مراکز داده و انرژیهای تجدیدپذیر ضروری است. انتظار داریم طی ۲۵ سال، تقاضای برای مس نزدیک به دو برابرــ حدود ۷۰ درصدــ افزایش یابد.»
این در حالی است که دسترسی به ذخایر دشوارتر شده، پالایش در چند کشور متمرکز است و زنجیرههای تامین از نظر سیاسی آسیبپذیرند. بیرول افزود: «توان جهان برای تولید برق، هرچه بیشتر به مواد و زیرساختهایی خارج از بازارهای سنتی نفت و گاز، وابسته خواهد شد.»
پیشرفتهای هوش مصنوعی و فناوریهای دیجیتال نیز به دلیل مصرف عظیم برق مراکز داده، این چالش را تشدید میکنند.
اهمیت راهبردی خاورمیانه
در حالی که تمرکز جهان به تقاضای برق و رقابت قدرتهای بزرگ معطوف شده، در خاورمیانه تولیدکنندگان سنتی انرژیهای اولیه بهخوبی در حال سازگاری با شرایط جدیدند.
مجید جعفر، مدیرعامل شرکت «نفت کرسنت» (Crescent Petroleum) ضمن اشاره به مزیتهای ماندگار منطقه از جمله ذخایر فراوان، ظرفیت کمکربن و موقعیت جغرافیایی راهبردی، تاکید کرد: «بیثباتی ژئوپلیتیک هم نهتنها جایگاه خاورمیانه را تضعیف نمیکند، بلکه نقش آن را بهعنوان تامینکنندهای بزرگ، مقرونبهصرفه، در دسترس و برخوردار از ذخایر نسبتا کمکربن تقویت میکند.»
به گفته جعفر، خاورمیانه توانسته است در میانه اصطکاک آمریکا و چین، روابط خود با هر دو طرف را حفظ کند و این انعطاف سیاستی و تعامل به حفظ نفوذ و توازن منافع آن کمک میکند. این منطقه خود را با عصر برق هم وفق میدهد. از طرفی سرمایهگذاری در زیرساختها نیز جایگاه راهبردی خاورمیانه را تقویت میکند. چنانچه در اقلیم کردستان عراق، پروژه «روناکی» با گسترش نیروگاههای برق مبتنی بر گاز طبیعی، برق ۲۴ساعته را برای میلیونها نفر و کسبوکارهایشان فراهم کرده، وابستگی به انرژیهای فسیلی را کاهش داده و به رشد اقتصادی کمک کرده است.
جعفر میافزاید که ترکیب منابع انرژی، سرمایه، رهبری و سیاستگذاری منعطف به خاورمیانه برای پاسخ به تقاضای جهانی برای برق و کنترل ژئوپلیتیک پیچیده انرژی، مزیتی رقابتی میدهد.
