قطع شبانه آب در مناطقی از تهران زندگی شهروندان پایتخت را با مشکل روبه‌رو کرده است. در شرایطی که شرکت آبفای تهران زمان‌بندی رسمی جیره‌بندی آب را اعلام نکرده است، شهروندان مناطق شرق و شمال شرقی پایتخت می‌گویند که در ساعات پایانی شب تا ساعت پنج و شش صبح، آب شهری سراسر منطقه آنها قطع می‌شود.

به گفته شهروندان، قطعی آب حدود پنج تا شش ساعت طول می‌کشد و با در نظر گرفتن اینکه سازمان آب هر گونه خرابی یا در دست تعمیر بودن شبکه را نفی می‌کند، مشخص می‌شود روند فعلی در ادامه هشدار مدیران وزارت نیرو است که اعلام کرده‌اند با توجه به کاهش ذخیره آبی سدهای پایتخت مسئله جیره‌بندی آب در دستور کار قرار گرفته است.

پایگاه خبری رکنا نیز در گزارشی به نقل از شهروندان مناطق مختلف مدعی شد که طرح جیره‌بندی شبانه در مناطق دیگری از تهران نیز در حال اجرا است. به گفته ساکنان مناطق ملاصدرا، ازگل و تهرانپارس، حتی وقتی هم که آب قطع نیست فشار آب به حدی کم است که با نصب پمپ و تانکر نیز آب به طبقات بالایی ساختمان نمی‌رسد. به گفته یکی از ساکنان خیابان شیراز جنوبی، ساعت قطعی بین ۱۰ تا ۱۲ شب و ساعت وصل مجدد بین پنج تا هفت صبح است.

طرحی برای قطعی ۱۲ ساعته آب

شرایط فعلی تهران یادآور هشدار دبیرکل فدراسیون صنعت آب کشور است که در روزهای اخیر مدعی شد در حال حاضر بحث بر سر این است که آیا آب از ساعت هشت شب تا هشت صبح قطع شود یا در طول روز نیز وقفه‌هایی در توزیع آب ایجاد شود. اختلاف‌نظرهایی که بیشتر با هدف کاهش تبعات اجتماعی و سیاسی احتمالی، فعلا اجرای کامل این طرح را به تاخیر انداخته است. علی شریعت همچنین تایید کرده است در بخش‌هایی از تهران جیره‌بندی آب به شکل غیررسمی آغاز شده و به‌زودی نیز جیره‌بندی آب در تهران رسما اعلام خواهد شد.

به گفته شریعت، بحث جیره‌بندی آب باید با جدیت تمام پیگیری شود و درباره وضعیت منابع آبی به مردم اطلاع‌رسانی مداوم شود تا همگان ضرورت صرفه‌جویی را درک کنند. به گفته او، اگر امروز بتوانیم تنها ۱۰ تا ۱۵ درصد از میزان مصرف را کاهش دهیم، این اقدام می‌تواند بحران پیش‌ِرو را حداقل یک ماه به تعویق بیندازد و فرصتی ایجاد کند تا شاید در زمستان با بارش‌های طبیعی بتوان بخشی از کمبود را جبران کرد.

وزیر نیرو نیز روز شنبه ۱۷ آبان‌ماه موضوع جیره‌بندی و لزوم صرفه‌جویی را به طور ضمنی تایید کرد. عباس علی‌آبادی گفت که با توجه به بحران آبی کنونی، کاهش فشار آب در سطح صفر، طی ساعات پایانی شب، امکانی ایجاد می‌کند تا هدررفت آب را مدیریت کنیم.

علی‌آبادی گفته است شهروندان با نصب مخازن ذخیره‌ساز تا حد زیادی متوجه کاهش فشار شبانه آب نخواهند شد؛ موضوعی که دست‌کم در گزارش‌های مردمی با ادعای وزیر تناقض دارد و به دلیل طولانی بودن ساعت قطعی و نیاز دستگاه‌های گرمایشی به آب حتی طی ساعات پایانی شب نیز میزان ذخیرسازی پاسخگوی نیاز شهروندان نخواهد بود.

پاییز بی‌بارش در انتظار تهران

در حقیقت، موضوع کم‌آبی از سطح بحران فراتر رفته است. در شرایطی که اوزارت نیرو به آغاز بارش‌های پاییزه در پایتخت امیدوار بود، گزارش‌ها از رصد نقشه‌های هواشناسی حاکی از آن است که دست‌کم تا پایان آبان ماه نمی‌توان امیدی برای بارش تاثیرگذار در تهران داشت.

برخی پیشبینی‌ها نیز وضعیت وخیم‌تری را مطرح می‌کنند. رئیس موسسه تحقیقات آب کشور مدعی شده است بر اساس برآوردها تا پایان پاییز نمی‌توان امیدی به بارش داشت. این موضوع زمانی قابل تامل می‌شود که بدانیم مطابق گزارش‌ها وضعیت ذخایر آبی سدهای تهران به ۲۵۰ میلیون مترمکعب رسیده است که ۵۰ درصد مدت مشابه سال گذشته است.

حجم آب میانگین پنج سدِ تامین کننده آب پایتخت کمترین میزان در ۶۰ سال گذشته است و همین امر امکان تامین آب از ذخایر موجود را، بدون بارش‌های تاثیرگذار، ناممکن می‌کند. محمد پازشگر، مدیر سد لتیان، اعلام کرده است ورودی آب به این سد به صفر رسیده و حجم ذخیره‌شده این سد هشت میلیون مترمکعب است که نیمی از آن نیز قابل برداشت نیست؛ روندی که، پس از سال ۱۳۹۸ که سطح پرشدگی سطح به حد استاندارد و مطلوب رسید، طی بازه شش ساله همواره منفی بوده است. به نحوی که سطح آب این سد ۴۰ متر پایین از حد معمول قرار گرفته است.

سدهایی برای قدم زدن

در روزهای اخیر شهروندان با انتشار تصاویری از وضعیت سد لتیان اعلام کرده‌اند برای نخستین بار کف این سد قابل مشاهده است، که امری بی‌سابقه از زمان ساخت آن محسوب می‌شود.

این موضوع درمورد دیگر سدهای اصلی تهران نیز مشاهده می‌شود. سد کرج طی روزهای اخیر دچار وضعیتی شده است که بنا بر تصاویر می‌توان در نقاطی از آن قدم زد. موضوعی که از ابتدای سال جاری به تناوب تکرار شده و حاکی از آن است که از دست رفتن ذخیره آب این سد فراتر از بحران است. مدیران آبفای کرج هشدار داده‌اند وضعیت سدهای تهران ازجمله سد کرج به جایی رسیده که تنها تا ۱۵ روز پیش‌ِرو امکان تامین آب پایتخت را دارند. این موضوع نشانگر آن است که حتی طرح انتقال آب از سد طالقان به تهران نیز نتوانسته چالش آبی بزرگ‌ترین شهر ایران را مرتفع کند.

مسعود پزشکیان، رئیس دولت چهاردهم، با اعلام امکان تخلیه پایتخت گفته است اگر تا آذرماه بارشی نداشته باشیم ناچاریم آب را جیره‌بندی کنیم، و اگر در آذرماه نیز بارش‌ها آغاز نشود چاره‌ای جز تخلیه تهران نیست. ادعایی که با انتقاد گسترده کارشناسان و تحلیلگران مواجه شده است. به گفته این کارشناسان، جمعیت بیش از ده میلیون نفری تهران قابلیت جابه‌جایی ندارد و چنین سخنانی بدون ارائه راهکارهای عملیاتی جز ایجاد هراس برای شهروندان نتیجه دیگری نخواهد داشت.

عبدالله رمضان‌زاده، از چهره‌های سیاسی، با انتقاد از این هشدار پزشکیان خواستار آن شد که دولت چهاردهم به جای طرح چنین مسائلی بودجه نهادهای غیرضروری را قطع کند و مبلغ آن را صرف اصلاح فرسودگی شبکه کند، که مطابق آمارها ۱۵ تا ۲۰ درصد هدررفت آب به دلیل فرسودگی این شبکه است.

موضوع دیگر در اجرای جیره‌بندی با هدف مدیریت هدررفت آب، مسئله سهم ناچیز آب شهری در شبکه مصرف آب کشور است. بنا بر گزارش‌ها، ۹۰ درصد آب ایران در کشاورزی مصرف می‌شود که ۶۰ درصد آن نیز هدر می‌رود. در مقابل، مصارف شهری شامل شست‌وشو، آشامیدن و بهداشت، تنها ۴ تا ۸ درصد کل مصرف را تشکیل می‌دهد. با این حساب تنها هدف متهم کردن شهروندان پنهان نگه داشتن سهم حاکمیت و دولت‌ها در موضوع مدیریت غیراصولی منابع آبی کشور طی چند دهه گذشته است. موضوعی که همواره محل انتقاد کارشناسان حوزه آبی کشور قرار گرفته و دولت‌ها با دفاع از طرح‌های به‌ظاهر خودکفایی در کشاورزی و ساخت سدهای غیرضروری چرخه آبی و اقلیمی ایران را به ورطه خشکسالی کنونی رسانده‌اند.