امارات متحده عربی روز پنجشنبه ۹ مهر، یک روز پس از حمله کمک‌خلبان به خلبان پرواز دبی‌ــ‌تل‌آویو شرکت هواپیمایی فلای‌دبی، تیمی ویژه برای بررسی این حادثه تشکیل داد. دادستان کل امارات دستور داده است علاوه بر انگیزه حمله، احتمال ارتباط آن با فعالیت‌های تروریستی، برنامه‌ریزی قبلی یا هدایت از سوی دیگران نیز بررسی شود. هم‌زمان، اعلام نخست‌وزیر بریتانیا درباره وجود «نشانه‌های قوی» از دخالت جمهوری اسلامی ایران در پرونده امنیتی پایگاه فیرفورد، نگرانی‌ها را درباره حمله به اهداف اسرائیلی و آمریکایی افزایش داد.

دولت بریتانیا صراحتا از احتمال نقش داشتن جمهوری اسلامی ایران در ماجرای فیرفورد سخن گفت، اما مقام‌های امارات تا صبح پنجشنبه ارتباط کمک‌خلبان فلای‌دبی با حکومت ایران یا سازمانی مشخص را تایید نکردند. با این حال، تهدیدهای مکرر مقام‌های ارشد تهران و دادن وعده انتقام کشته شدن خامنه‌ای و فرماندهان نظامی ارشد، در کنار سابقه حملات جمهوری اسلامی ایران و نیروهای نیابتی‌ آن به شهروندان اسرائیل در کشورهای مختلف، گمانه‌زنی‌ها درباره نقش احتمالی این حکومت را تقویت می‌کند.

تیم تحقیق امارات چه ماموریتی دارد؟

به گزارش خبرگزاری رسمی امارات، حمد سیف الشامسی، دادستان کل این کشور، تیمی متشکل از اعضای متخصص دادستانی تشکیل داده و این تیم با همکاری سازمان هواپیمایی کشوری امارات و دیگر نهادهای مسئول، جمع‌آوری شواهد و بررسی چگونگی وقوع حادثه را آغاز کرده است.

ماموریت اعلام‌شده تنها بررسی درگیری میان دو خلبان نیست. محققان باید مشخص کنند آیا حمله هدف تروریستی داشته و آیا فرد مهاجم با برنامه‌ریزی یا هدایت قبلی عمل کرده است؟

فرود اضطراری هواپیما در عربستان سعودی نیز مانع ورود قضایی امارات به پرونده نشده است. دادستانی امارات می‌گوید چون هواپیما در این کشور ثبت‌ (رجیستر) شده، قوانین امارات درباره جرائم ارتکابی در آن، حتی خارج از قلمرو کشور، اعمال می‌شود. کمک‌خلبان بازداشت‌شده در عربستان سعودی است و تحقیقات با همکاری کشورهای دیگر ادامه دارد.

در کابین خلبان چه اتفاقی افتاد؟

پرواز اف‌زد‌ــ‌۱۰۷۳ روز چهارشنبه از دبی به مقصد فرودگاه بن‌گوریون حرکت کرد، اما پس از حادثه‌ای در کابین خلبان، در فرودگاه شهر تبوک عربستان سعودی فرود آمد. بر اساس روایت مسافران و اظهارات مقام‌های اسرائیلی، کمک‌خلبان به اسمیت ماچچار، خلبان هندی‌تبار پرواز، با چاقو حمله کرد و هواپیما در حالت کاهش ارتفاع شدید قرار داد.

داده‌های ردیابی پرواز نشان می‌دهد ارتفاع هواپیما ظرف حدود یک دقیقه از ۳۳ هزار پا به ۱۷ هزار پا کاهش یافت. هواپیما پیام‌های اضطراری مخابره کرد و سرانجام با دخالت مسافران و دیگر خلبانان فلای‌دبی که در پرواز حضور داشتند، دوباره تحت کنترل درآمد.

آسوشیتدپرس روز پنجشنبه به نقل از یک مقام منطقه‌ای مطلع از تحقیقات، تابعیت کمک‌خلبان بازداشت‌شده را عمانی اعلام کرد. روایت تازه مسافران حاکی از آن است که خلبان زخمی قفل در کاکپیت را باز کرد تا افراد حاضر در هواپیما بتوانند برای مهار مهاجم وارد شوند.

بنیامین نتانیاهو گفته کمک‌خلبان ظاهرا قصد داشت هواپیما را با تمام سرنشینانش ساقط کند. با این حال فلای‌دبی انگیزه حادثه را نامشخص خوانده و پروازهای خود به/از اسرائیل را تا ادامه بررسی‌ها تعلیق کرده است.

پرونده پایگاه فیرفورد

در بریتانیا، تحقیقات در حال بررسی حضور پنج مرد بریتانیایی و سه ون در نزدیکی پایگاه فیرفورد در گلاسترشر است. این افراد که در دهه سوم عمرشان قرار دارند، بامداد یکشنبه ۵ مهر به ظن جرائم مرتبط با مواد منفجره و تدارک اقدام تروریستی، بازداشت شدند.

پلیس در خودروها بنزین یافت، اما اعلام کرد موارد منفجره کشف نشده است. پنج مظنون روز دوشنبه با شروط محدودکننده آزاد شدند، اما همچنان تحت تحقیق قرار دارند. گزارش تماس یکی از مظنونان با پلیس نیز به پرسش‌های بی‌پاسخ درباره هدف حضور آنان افزوده است.

فیرفورد در حدود ۱۶۰ کیلومتری غرب لندن قرار دارد و بمب‌افکن‌های آمریکایی در جنگ اخیر با جمهوری اسلامی ایران، از آن استفاده کردند. تهران پیش‌تر پایگاه‌های مورداستفاده برای حمله به خاک ایران را هدف مشروع خوانده بود.

اندی برنهام، نخست‌وزیر بریتانیا، روز چهارشنبه گفت درباره نقش رژیم ایران نشانه‌های قوی وجود دارد، اما به دلیل تداوم تحقیقات، جزئیات شواهد را منتشر نکرد. پلیس ضدتروریسم نیز بررسی می‌کند آیا مظنونان آگاهانه یا ناآگاهانه از طرف یک دولت خارجی عمل کرده‌اند یا خیر.

 جمهوری اسلامی ایران دخالت در این پرونده را رد کرده است.

هشدار نتانیاهو به بریتانیا

بنیامین نتانیاهو چهارشنبه‌شب در گفتگو با شان هنیتی در فاکس‌نیوز گفت اسرائیل درباره حمله‌ای با پشتیبانی جمهوری اسلامی ایران اطلاعاتی را در اختیار بریتانیا گذاشته بود. او از دولت بریتانیا انتقاد کرد و گفت این کشور «تقریبا روز بعد» اسرائیل را تحریم کرد. خبرگزاری فرانسه این اظهارات را به تحریم‌های اعلام‌شده در ۸ سپتامبر علیه محصولات شهرک‌های اسرائیلی واقع در کرانه باختری مرتبط دانست.

نگرانی درباره حملات سازمان‌یافته جمهوری اسلامی ایران به شهروندان اسرائیل و مراکز یهودی، چند دهه‌ سابقه‌ دارد. بمب‌گذاری سال ۱۹۹۲ در سفارت اسرائیل در بوئنوس‌آیرس بیش از ۲۰ کشته به جا گذاشت و دو سال بعد، انفجار مرکز همیاری یهودیان آرژانتین در آمیا، جان ۸۵ نفر را گرفت. قربانیان آمیا عمدتا غیرنظامیان آرژانتینی بودند. دادگاه کیفری آرژانتین در سال ۲۰۲۴ مسئولیت طراحی حمله آمیا را متوجه جمهوری اسلامی ایران و اجرای آن را متوجه حزب‌الله لبنان دانست و آن را جنایت علیه بشریت خواند.

این پرونده قضایی هم در روزهای اخیر پیش رفته است. دانیل رافکاس، قاضی فدرال آرژانتین، ۳۰ شهریورماه اتهام‌های هفت ایرانی و یک تبعه لبنان را وارد دانست و مسیر محاکمه غیابی آنان را هموار کرد. دو متهم اصلی این پرونده محسن رضایی و احمد وحیدی‌اند. رضایی هنگام حمله فرمانده کل سپاه پاسداران و وحیدی فرمانده نیروی قدس بود. قاضی آن‌ها را از مسئولان تصمیم‌گیری و سازماندهی حمله دانسته است.

زوج محسن رضایی و احمد وحیدی

اهمیت سیاسی پرونده با توجه به جایگاه کنونی این دو نفر افزایش یافته است. رضایی اکنون دبیر شورای عالی امنیت ملی و وحیدی فرمانده کل سپاه پاسداران است. به این ترتیب، دو متهم پرونده یکی از مرگبارترین حملات به یک مرکز غیرنظامی یهودی امروز در راس نهادهای تصمیم‌گیر امنیتی و نظامی جمهوری اسلامی ایران قرار دارند.

حمله به گردشگران اسرائیلی در بورگاس بلغارستان نیز از نمونه‌های مهم در این زمینه است. انفجار اتوبوس در فرودگاه این شهر در ژوییه ۲۰۱۲، پنج گردشگر اسرائیلی و راننده بلغاری را کشت. مقام‌های بلغارستان مسئولیت حمله را متوجه حزب‌الله، نیروی وابسته به جمهوری اسلامی ایران، دانستند و دادگاه در سال ۲۰۲۰ دو متهم مشارکت در بمب‌گذاری را غیابی به حبس ابد محکوم کرد.

در سال‌های بعد، درباره طرح‌های خنثی‌شده نیز گزارش‌هایی مطرح شد. مقام‌های قبرس در دسامبر ۲۰۲۳ اعلام کردند با همکاری موساد، طرحی برای حمله به بازرگانان اسرائیلی را متوقف کرده‌اند. به گفته یک مقام قبرسی، دو ایرانی بازداشت‌شده با فردی مرتبط با سپاه پاسداران در تماس بودند.

اکنون در پرونده فلای‌دبی نیز بررسی ارتباطات کمک‌خلبان و احتمال برنامه‌ریزی یا هدایت قبلی می‌تواند روشن کند آیا حمله اقدامی فردی بود یا پشت آن شبکه‌ای سازمان‌یافته قرار داشت. سابقه حملات جمهوری اسلامی ایران و نیروهای وابسته‌اش، زمینه طرح پرسش درباره نقش احتمالی این حکومت را فراهم می‌کند.