جوانان ایرانی که در سالهای اخیر مهاجرت تحصیلی را یکی از معدود راههای خروج از بحرانهای اقتصادی و اجتماعی ایران میدانستند، اکنون با مانع تازهای مواجه شدهاند. تحریمهای جدید دولت دونالد ترامپ که با هدف افزایش فشار اقتصادی بر جمهوری اسلامی ایران وضع شدند، به حوزه آموزش نیز رسیدهاند و امکان شرکت ایرانیان را در برخی آزمونهای بینالمللی موردنیاز برای پذیرش دانشگاهی محدود کردهاند.
دفتر کنترل داراییهای خارجی وزارت خزانهداری آمریکا (اوفک)، مجوز عمومی جی (G) را که از سال ۲۰۱۴ برخی مبادلات دانشگاهی و ارائه خدمات آموزشی به ایرانیان را از تحریمها مستثنی میکرد، بهطور نامحدود تعلیق کرد. این مجوز به موسسات و شرکتهای آمریکایی اجازه میداد به افراد ساکن ایران خدماتی از پردازش درخواست پذیرش و دریافت شهریه گرفته تا برگزاری آزمونهای استاندارد دانشگاهی، ارائه کنند.
در بند چهارم این مجوز بهطور مشخص اجازه برگزاری «آزمونهای گواهی حرفهای و آزمونهای ورودی دانشگاه»، از جمله آزمونهای استاندارد، برای افراد داخل ایران یا کسانی که بهطور معمول ساکن ایران محسوب میشوند، داده شده بود. تعلیق این مجوز اکنون مبنای حقوقی ارائه این خدمات را از میان برده است.
اوفک به شرکتها تا ساعت ۰۰:۰۱ بامداد هشتم سپتامبر فرصت داده است فعالیتهایی را که پیشتر بر اساس این مجوز انجام میدادند، متوقف کنند. پس از آن، ادامه چنین خدماتی در صورتی که تحت معافیت دیگری قرار نگیرد، به دریافت مجوز اختصاصی از وزارت خزانهداری آمریکا نیاز خواهد داشت.
این تصمیم بخشی از کارزار گستردهتر دولت ترامپ با عنوان «عملیات طرد اقتصادی» است. اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، هنگام اعلام این سیاست گفت هدف واشنگتن قطع «هر شریان اقتصادی» است که جمهوری اسلامی ایران را سرپا نگه میدارد. وزارت خزانهداری همزمان نزدیک به ۶۰ فرد، شرکت و کشتی مرتبط با شبکههای نفتی، نظامی، موشکی، هستهای و سایبری جمهوری اسلامی ایران را تحریم کرد.
با این حال نخستین پیامدهای تعلیق معافیت آموزشی نه در ساختار حکومتی جمهوری اسلامی ایران، بلکه در زندگی ایرانیان متقاضی تحصیل در خارج از کشور نمایان شده است.
آزمون انگلیسی دولینگو که به دلیل هزینه کمتر و امکان شرکت آنلاین از خانه طی سالهای اخیر به گزینهای کاربردی برای متقاضیان ایرانی تبدیل شده بود، اعلام کرد آزمونش در ایران و برای کاربران دارای مدارک هویتی ایرانی در دسترس نخواهد بود. در نتیجه، حتی خروج از ایران و شرکت در آزمون از کشوری دیگر نیز لزوما مشکل دارندگان گذرنامه ایرانی را حل نمیکند.
همزمان وضعیت تافل و جیآرئی (GRE) نیز با ابهام جدی مواجه شده است. وبسایت تخصصی تافل ریسورسز (TOEFL Resources) که ظرفیت مراکز برگزاری این آزمون را رصد میکند، روز ۲۹ اوت گزارش داد در حالی که یک روز پیش امکان رزرو آزمون تافل در ایران تا ماه ژانویه وجود داشت، تقریبا تمامی تاریخهای آینده ناگهان حذف شدند و تنها برای پنجم سپتامبر ظرفیتی محدود در دو مرکز اطراف تهران باقی ماند.
Read More
This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field)
این اتفاق در شرایطی رخ میدهد که آزمون آیلتس نیز از ابتدای سال ۲۰۲۶ دیگر در ایران برگزار نمیشود. بنابراین متقاضیان ایرانی که پیشتر برای شرکت در آیلتس ناچار به سفر به کشورهایی مانند ترکیه، ارمنستان، امارات متحده عربی یا عراق بودند، اکنون بخشی دیگر از گزینههایشان را از دست میدهند.
برای بسیاری از جوانان ایرانی، مشکل تنها پیدا کردن یک آزمون جایگزین نیست. سقوط ارزش ریال تا عدد تاریخی ۲۱۰ هزار تومان در روز دوشنبه، افزایش هزینه بلیت هواپیما و اقامت در کشورهای همسایه، دشواری پرداختهای بینالمللی، هزینه ارسال درخواست دانشگاهی و محدودیتهای صدور ویزا، فرایند مهاجرت تحصیلی را پیش از این نیز به مسیری پرهزینه تبدیل کرده بود.
یک دانشجوی ساکن تهران در پی انتشار خبر محدودیت آزمونها، برای ایندیپندنت فارسی نوشت: «چند سال برای رزومه و زبان وقت گذاشتیم و حالا وقتی به مرحله درخواست رسیدیم، حتی آزمونی که باید مدرکش را تحویل دانشگاه بدهیم، از دسترس خارج میشود.»
فرد دیگری هم با اشاره به افزایش شدید نرخ ارز نوشت: «برای یک آزمون باید بلیت بخریم، هتل بگیریم و برویم کشور دیگری. با این قیمت دلار و یورو، همین یک مرحله میتواند اندازه چند ماه حقوق هزینه داشته باشد.»
یکی دیگر از کاربران نیز پرسید: «قرار است جمهوری اسلامی ایران تحریم شود یا دانشجویی که تنها میخواهد از ایران برود؟ هر بار یک راه دیگر را به روی مردم عادی میبندند.»
واکنشها به محدودیت دولینگو حتی به راهاندازی دادخواستی در وبسایت Change.org منجر شد. تهیهکنندگان این دادخواست از مسئولان دولینگو خواستند برای پذیرش متقاضیان دارای گذرنامه ایرانی راهکاری قانونی پیدا کنند و تاکید کردند دسترسی به فرصتهای آموزشی نباید صرفا به دلیل ملیت افراد، محدود شود.
البته هنوز احتمال تغییر شرایط وجود دارد و شرکتهای آمریکایی میتوانند برای ادامه برخی خدمات از اوفک درخواست مجوز اختصاصی کنند، با این حال مشخص نیست آیا برگزارکنندگان آزمونهایی مانند تافل و جیآرئی چنین مسیری را دنبال خواهند کرد یا خیر.
محدودیت تازه به زنجیره موانعی که طی سالهای اخیر مقابل جوانان ایرانی قرار گرفتهاند، حلقه دیگری افزوده و نسلی که از یک سو با تورم، سقوط ارزش پول ملی، محدودیت اینترنت، سرکوب اجتماعی و بحران بازار کار در داخل ایران مواجه است، برای خروج از کشور هم باید از موانع مالی، ویزایی و اکنون آموزشی عبور کند.
